PROJE BAZLI TEŞVİK SİSTEMİ VERİLERİ DURGUNLUK EĞİLİMİNİ TESCİL EDİYOR
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, proje bazlı teşvik sistemine göre 2017 yılından bu yana yapılan yatırımları toplulaştırılmış istatistik olarak yayımladı. 2017’den beri bu kapsamda yapılan yatırımların tutarı 1 trilyon 50 milyar TL’ye ulaştı. Yatırımların yarısının 507.4 milyar TL ile 2022 yılında yoğunlaşması dikkat çekti. 2018 yılında ise 142 milyar 402 milyon TL sabit yatırım öngörülmüştü. Toplam 62 yatırım proje bazlı sistemdeki teşvik unsurlarından yararlanırken, bunların öngördüğü istihdam ise 47 bin 141 olarak açıklandı. En çok yatırım 326.1 milyar TL ile hampetrol ve doğalgaz çıkarmaya yönelik yapılırken, sentetik kauçuk ve plastik hammadde imalatında dokuz projeye 116.4 milyar TL’lik, kimyasal gübre imalatına ise dört proje için 106.1 milyar TL’lik teşvik belgesi düzenlendi. Teşvik belgeli yatırımlarda şubat ayından itibaren başlayan gerileme haziranda artarak devam etti. Ocak ayında geçen yıla göre yüzde 16.7 azalan yatırımlar, şubatta yüzde 8.5 arttıktan sonra, martta yüzde 9.3, nisanda yüzde 9.1, mayısta yüzde 3.1 ve haziranda yüzde 43.6 azaldı. Haziranda teşvik belgesine bağlanan yatırım sayısı yüzde 38, öngörülen istihdam ise yüzde 44.9 oranında geriledi. Ocak-haziran döneminde ise teşvik belgeli yatırım tutarı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 42.75 azalarak 438 milyar 501 milyon TL’ye geldi. Aynı dönemde öngörülen istihdam yüzde 27.6 azalarak 123 bin 393’e, teşvik belgesine bağlanan yatırım sayısı ise yüzde 30.5 azalarak 5 bin 634’e indi.
STAGFLASYONLA YÜZLEŞME İHTİMALİMİZ HER GEÇEN GÜN BİRAZ DAHA ARTIYOR
Özellikle temmuz ayından bu yana, rafa kaldırılmış bir tartışma gündeme tekrar geldi. Aslına bakarsanız, rafa kalkmış olmamalıydı. Bunun sebebi, ekonomi yönetiminin enflasyondaki gerilemeye yönelik vaatlerinin inandırıcı bulunmaması ve enflasyon aylık bazda artarken reel sektörde ciddi bir durgunluğu yaşamaya başlamamız. Enflasyonun TCMB beklentilerinin çok üstünde gerçekleşeceği konusunda hemen herkes hemfikir. Hanehalklarının beklentisi TÜFE'nin yüzde 70'in olacağı yönünde, reel sektör yüzde 50'nin üzerinde bir TÜFE bekliyor. Öte yandan fiyatlardaki artış sürerken üretim başta olmak üzere, ekonominin her alanında beklentinin üzerinde bir durgunluk söz konusu... Ekonomi yönetimi bir yandan da bütçe açığını azaltmak zorunda ve bunu en kolay yolla, dolaylı vergilerin oranlarını artırarak yapmaya kalkıyor, kamuda tasarruf tedbirlerinin çok zayıf kaldığı ortada... Tüm bunlar durgunluk içinde enflasyon riskinin arttığının ipuçlarını veriyor bize. Tartıştığımız, "Türkiye stagflasyona mı giriyor?" sorusu... Sorunun yanıtı ne yazık ki "Mümkün!" Türkiye'de iktidar faiz artırımı ve ücretleri baskılama gibi yöntemlerle tüketimi azaltarak yüksek enflasyonla mücadele etmeye çalışıyor. Ancak, bu durum milyonlarca çalışan ve emekli için enflasyon karşısında giderek fakirleşme sonucunu doğuruyor. Ve fiyatlar artmaya devam ederken, tüketimin daralması üretimi vuruyor. Yatırımlar durma noktasında, seri iflasların domino etkisi yaratmasından korkuluyor. Hal böyle olunca, en kötüsünü, yani stagflasyonu tartışmayacağız da neyi tartışacağız!
ÖZEL SEKTÖRÜN YURTDIŞINDAN SAĞLANAN KREDİ BORCU ARTIYOR
Yurtdışı döviz kredilerindeki artışa paralel yurtdışından sağlanan kredi borcu da hızlanarak devam ediyor. TCMB verilerine göre, haziran sonu itibarıyla, özel sektörün yurtdışından sağladığı toplam kredi borcu, 2023 yıl sonuna göre 7 milyar dolar artarak 171.1 milyar dolar oldu. Vadeye göre incelendiğinde, 2023 yıl sonuna göre, uzun vadeli kredi borcunun 3.8 milyar dolar artarak 158.8 milyar dolar; kısa vadeli kredi borcunun (ticari krediler hariç) ise 3.2 milyar dolar artarak 12.3 milyar dolar düzeyinde gerçekleştiği gözlendi. Döviz kompozisyonuna bakıldığında, 158.8 milyar dolar tutarındaki uzun vadeli kredi borcunun yüzde 58.2'sinin dolar, yüzde 34.8’inin Euro, yüzde 2.6’sının Türk lirası ve yüzde 4.4’ünün ise diğer döviz cinslerinden oluştuğu ve 12.3 milyar dolar tutarındaki kısa vadeli kredi borcunun ise yüzde 45.7’sinin dolar, yüzde 16.1’inin Euro, yüzde 32.9’unun Türk Lirası ve yüzde 5.3’ünün diğer döviz cinslerinden oluştu. Özel sektörün yurtdışından sağladığı toplam kredi borcu, haziran sonu itibarıyla kalan vadeye göre incelendiğinde, bir yıl içinde gerçekleştirilecek olan anapara geri ödemelerinin toplam 52.3 milyar dolar tutarında olduğu gözlendi. Burada tehlike, herhangi bir kur şokunun yaşanması, işte öyle bir şey gerçekleşirse bazı firmalar borçlarını döndürememe riskiyle karşı karşıya bırakabilir.
KONUT FİYATLARI REEL OLARAK GERİLEMEYE DEVAM EDİYOR
Emlak sektöründe olumsuz eğilimler sürüyor. Bir yandan maliyetler artarken, öte yandan fiyatlardaki köpüğün henüz tamamıyla alınmamış olması bu etmenlerden biri... Bir diğeri konut kredilerinin faiz oranlarının yüksekliği ve orta ve dar gelirli grupların konut talebinin çok düşük seviyelere gerilemesi. Bunun yanında eski konutlara yönelik talepteki azalış da bir başka etmen... Tüm bunların sonuçlarını ‘konut fiyat endeksi’nde (KFE) açıkça görüyoruz. KFE, Temmuz 2024'te aylık yüzde 0.9, yıllık yüzde 38.7 arttı. KFE, bu dönemde reel olarak azalış yüzde 14.3 oldu. Endeks değerleri geçen yılın aynı ayına göre ise İstanbul'da yüzde 26.8, Ankara'da yüzde 39.4 ve İzmir’de yüzde 37 yükseldi. Türkiye'deki konutların kalite etkisinden arındırılmış fiyat değişimlerini izlemek amacıyla hesaplanan KFE (2023=100) temmuzda bir önceki aya göre yüzde 0.9 artarak 141.3 oldu. KFE, temmuzda yıllık yüzde 38.7 artarken, bu dönemde reel olarak azalış yüzde 14.3 oldu. Üç büyük il için KFE değişimine bakıldığında, temmuzda bir önceki aya göre İstanbul ve İzmir için yüzde 0.2 azalış, Ankara için yüzde 0.6 artış görüldü. Endeks değerleri geçen yılın aynı ayına göre ise İstanbul'da yüzde 26.8, Ankara'da yüzde 39.4 ve İzmir’de yüzde 37 yükseldi. TCMB, KFE hesaplama yönteminde zamanlılığı artıracak şekilde revizyon yapmıştı.