‘HEM YÜKSEK KİRA ALAYIM HEM DE VERGİDEN KAÇAYIM!’

Hazine ve Maliye Bakanlığı, kira gelirlerindeki vergi kaçağını önlemek için çalışmalarını sürdürüyor. Bakanlığın yaptığı hatırlatmalara istinaden beyanname dönemi sonrası kira geliri sağlayan 95 bin 989 mükellef, 18.3 milyar TL matrah ve 1.2 milyar TL vergi beyan etmiş. Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) bu defa, kendilerine bilgilendirme yapılan, ancak halen beyanname vermeyen yaklaşık 700 bin mükellef tespit etmiş. Şimdi bu mükelleflerle ilgili bilgiler, haklarında cezalı işlem yapılmak üzere ilgili vergi dairelerine bildirilecek. GİB, bu yılın başından itibaren, elde ettikleri kira gelirini beyan etmesi gerekenlerin tespiti ve bilgilendirilmesine yönelik çok sayıda çalışma sürdürüyor. Belirli kira bedelinin üzerindeki konutlar, günlük ve haftalık gibi kısa süreli konutlarla işyeri kiralarının banka hesapları üzerinden tahsil edilmesi gerekiyor, işte kaçak da burada ortaya çıkıyor. Kimisi kira kontratı yapmadan elden kirayı alıyor, kimiyse IBAN ile... Banka üzerinden para gönderilmesi aşamasında da gönderim nedeni olarak ‘kira ödemesi’ gerekçesinin seçilmesi gerekiyor, yine bazı ev sahipleri kiracının bu bedeli öderken ‘diğer’ seçeneğini işaretlemesini talep ediyor. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, bu konuya ilişkin yaptığı açıklamada, "Kontroller neticesinde, kira geliri eden yaklaşık 700 bin mükellefe gelir vergisi beyan dönemi öncesinde ve beyan dönemi içinde beyanname vermeleri gerektiğine yönelik bilgilendirme ve hatırlatma SMS'leri gönderdi. Gayrimenkullerini kiraya verip de banka kayıtları içinde yer almayan mükelleflerin de tespit edilebilmesi amacıyla tapu ve nüfus idarelerinden alınan bilgilerden hareketle potansiyel olarak kiraya verildiği değerlendirilen yaklaşık 1.5 milyon konut nezdinde fiili denetim çalışması başlatıldı" dedi. Bu çalışma kapsamında, vergi dairesi memurları tarafından 400 binden fazla adreste fiili kontroller yapılmış, kontroller neticesinde beyanname vermediği gerekçesiyle vergi dairesine çağrılanlar için yaklaşık 153.4 milyon TL tutarında vergi ve ceza ihbarnamesi düzenlenmiş. 

TÜRKİYE VERGİ GELİRLERİNDE OECD’NİN EN ALT BASAMAKLARINDA

Kira konusunda bu hamleler yapılmasına yapılıyor, ancak konu vergi oldu mu, Türkiye hâlâ tahakkuk ve tahsilatta ciddi sorunlar yaşıyor. OECD’nin ülkelerin vergi geliri canlılığını ölçtüğü ‘2023 Gelir İstatistikleri’ verilerine göre, vergi/GSYİH oranlarında Türkiye’nin oranları oldukça düşük... Vergi/GSYİH oranı, bir hükümetin topladığı vergilerin, bir ülkede üretilen tüm mal ve hizmetlerin toplam değeriyle (GSYİH) karşılaştırılmasını ortaya koyan mali bir gösterge... Daha yüksek bir oran, hükümetin ekonomiyi finanse etmede topladığı verginin yüksek olduğunu gösteriyor. Avrupa ülkeleri, ekonomilerine oranla dünyanın en yüksek vergi gelirlerine sahip ülkeler arasında yer alıyor. Daha yüksek bir vergi/GSYİH oranı, kamu hizmetleri ve sosyal güvenlik önlemlerini finanse etmek için hükümetin daha çok geliri olduğunu gösteriyor. Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri gibi bazı ülkelerde, petrol gelirleri sayesinde hükümet harcamalarını vergilerle finanse etme gereği duymadığından oran daha düşük. Dünya Bankası, yüzde 15'lik bir eşik değerin ekonomik büyüme ve yoksulluğun azaltılması için kritik olduğunu belirtiyor. Türkiye, OECD’nin ‘Gelir İstatistikleri’ verilerine göre, 1695’ten 2022’ye kadar olan süreçte Danimarka’nın ardından 2021 sonrası en büyük düşüşü yaşıyor. Türkiye’de vergi gelirlerinin ekonomiye oranındaki düşüşün 2010 sonrasında daha yüksek olduğu dikkat çekiyor. 

ALTINDA YÜKSELİŞİN ARTARAK SÜRECEĞİNİ GÖRECEĞİZ

Fed’den bir faiz indirimi beklentisi her geçen gün artıyor. Şimdi tartışılan mesele, eylülde 25 baz puanlık mı, yoksa 50 baz puanlık mı bir indirime gidileceği...  Faiz indirimi olacağı kesin, bu da ons altının hızlı yükselişini tetikliyor. Faiz indiriminin kesinleşmesiyle birlikte, küresel piyasalarda risk iştahı da arttı. Dolar endeksi geriliyor ve altın fiyatları yükseliyor. Altının ons fiyatı, tüm zamanların en yüksek seviyesi 2,531 dolara çıktı ve 2,500 dolar üzerindeki seyrini hafta boyunca sürdürdü. Fiyatı ons altın ve dolar/TL’nin değerine göre hesaplanan gram altın ise, tarihi zirvesini 2,756 TL'ye taşıdı. Fed’in 25 baz puanlık bir faiz indirimine gitmesi daha yüksek bir ihtimal, ancak 50 baz puan indirim yapılması da artık ihtimaller dahilinde... Fed’in yıl sonuna kadar olan süreçte 100 baz puan faiz indirimi yapacağına yönelik öngörüler de yüzde 85’e çıkmış bulunuyor. Uzmanların yılsonu tahmini, ons altın için 2,700 dolar civarında; gram altının, dolar/TL’deki olası yükseliş de göz önüne alındığında 3,000 TL seviyelerini test etmesi çok muhtemel. Ki buraya kadar göz önüne aldığımız tüm beklentiler küresel ekonomik gelişmeler üzerine kurgulanmış durumda. Altının bir diğer motivasyon kaynağı ise küresel siyasi gerilimler ve savaşlar... Ukrayna-Rusya savaşı yeniden kızışıyor, İsrail’in Gazze’ye yönelik saldırıları sürerken, bir yandan da savaşın Lübnan’a sıçrama ihtimali güçleniyor. Yani savaşın bölgeye yayılma ihtimali her zamankinden daha fazla... Eğer ki bu senaryo gerçekleşirse, gerek ons altında gerekse gram altında öngörülenin de üzerinde artışlar yaşanması işten bile değil. 

ARTIK SORU, '25 BAZ PUAN MI, YOKSA 50 BAZ PUAN MI?'

Fed Başkanı Jerome Powell cuma günü Jackson Hole'da yaptığı konuşmasında, 'politikanın ayarlanması için zamanın geldiğini' belirterek faiz indiriminin ilk işaretini verdi. Fed'in 17-18 Eylül tarihlerinde gerçekleştireceği toplantıda 2020'den bu yana ilk faiz indirimini açıklaması bekleniyor. Powell, ilk faiz indiriminin 25 baz puan mı, yoksa 50 baz puan mı olacağı ve eylül ayının gerçekten başlangıç ​​noktası olup olmadığı konusunda net bir şey söylemedi, "Faiz indirimlerinin zamanlaması ve hızı gelen verilere, gelişen görünüme ve risk dengesine bağlı olacak" dedi. Daha net açıklamalar diğer Fed başkanlarından geldi. Philadelphia Fed Başkanı Patrick Harker, merkez bankasının başlangıçta 25 baz puanlık bir faiz indirimi yapmasını beklediğini ve işgücü piyasasının aniden kötüleşmesi halinde daha büyük bir indirime açık olduğunu söyledi. Atlanta Fed Başkanı Raphael Bostic ise, enflasyonun son birkaç aydaki düşüş eğilimiyle uyumlu kalması durumunda, 25 baz puanlık bir faiz indiriminin ileriye dönük en uygun yol olabileceğini belirtti. Bostic, eylül veya kasım aylarının kesinlikle gündemde olduğunu sözlerine ekledi. CME Fed Watch'a göre piyasalar eylül toplantısında yüzde 76 olasılıkla 25 baz puan indirim bekliyor. 50 baz puan indirimi bekleyenler yüzde 24 seviyesinde. Fed için kritik veri ağustos ayı tarım dışı istihdam verileri olacak. Apollo Global Management Başekonomisti Torsten Sløk, "Eğer işgücü piyasası güçlenme belirtileri göstermeye devam ederse, o zaman 25 ba puan indirim gerçekleşir. Eğer işgücü piyasası elbette zayıflık belirtileri gösterirse, o zaman Fed kesinlikle 50 baz puan düşürmeye açık" dedi. Inflation Insights Başkanı Omair Sharif de işgücü piyasasına vurgu yaparak, "Eylül ayı için 25 baz puanlık kesinti bekliyorum, ancak Powell'ın yakın geçmişte dile getirdiğinden daha endişeli bir işgücü piyasası görünümü tonu hissettiğim için 50 baz puanlık bir kesintinin olasılığı arttı" ifadelerini kullandı.