GIDA FİYATLARINDA YILLIK YÜZDE 45.67 ARTIŞ
Gıda enflasyonu, dar ve orta gelirli vatandaşların kabusu olmaya devam ediyor. Tarım sektöründeki yapısal sorunlar ve başta enerji, gübre, ilaç olmak üzere girdi fiyatlarındaki artışlar, gıda enflasyonunun yüksek seyretmesinin temel sebepleri... Bazı yetkililerin iddia ettiği gibi ne 'Soğan Mafyası' var ne de fırsatçı aracılar! Gıda fiyatlarının seyrine ilişkin bir veri de Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfından (TEPAV) geldi. TEPAV Gıda Fiyat Endeksi verilerine göre, ekimde gıda enflasyonu yüzde 2.06 oranında arttı. Yıllık artış yüzde 45.67 olurken, yılbaşından itibaren artış da yüzde 32.14 oldu. Taze meyve ve sebze kategorisinde limon, kıvırcık ve patateste fiyatlar düşerken, çarliston biber, sivri biber ve kabak fiyatlarında yüksek artışlar yaşandı. Taze meyve ve sebze kategorisi dışındaki ürünlerde ise en fazla fiyat artışı kakaolu toz içecekler, gofret ve reçelde gözlemlenirken, baklava, yer fıstığı ve bebek sütünde ise fiyatlar düştü. Gıda enflasyonu, Türk-İş mutfak enflasyonuyla yüzde 2.62, İTO Geçinme Endeksi (ÜGE) ile ise yüzde 3.4 olarak açıklanmıştı. TÜİK, CEFIS ve ENAG ise henüz verileri açıklamadı. TEPAV'ın verilerine göre, Ekim 2024 itibarıyla, yıllık gıda enflasyonu TEGE ile yüzde 45.67 hesaplanırken, Türk-İş mutfak enflasyonuyla yüzde 48.70, İTO-ÜGE ile yüzde 54.92 ölçüldü. Yılbaşından itibaren birikimli gıda enflasyonu da TEGE ile yüzde 32.14, Türk-İş mutfak enflasyonuyla yüzde 41, İTO-ÜGE ile yüzde 40.84 hesaplandı.
NOT YÜKSELSE DE TÜRKİYE, HÂLÂ 'YATIRIM YAPILABİLİR' BİR EKONOMİ OLMAKTAN UZAKTA
Kredi derecelendirme kuruluşu Standard&Poor's, Türkiye'nin kredi notunu B+ seviyesinden bir kademe yükselterek BB- seviyesine çıkardı. Bu not artırımıyla, Türkiye'nin kredi notu, piyasalar tarafından genel bir kanı olarak kabul edilen, B+ seviyesinin işaret ettiği 'yüksek derece spekülatif' görünümden 'spekülatif' görünüm seviyesine yükseldi. S&P Global, Türkiye'nin not görünümünü 'pozitif'ten 'durağan'a revize etti. Not hâlâ 'yatırım yapılabilir ülke' statüsünün oldukça gerisinde... Görünüme gelince, 'alınan önlemler yerinde, artık sonuçları takip edilmeli' şeklinde yorumlanabilir. S&P, Türkiye'nin notunu yükseltme kararında TCMB'nin sıkı para politikasının etkili olduğunu vurguladı. Açıklamada, Türk yetkililerin bu sıkı duruş sayesinde lirayı istikrara kavuşturmayı, enflasyonu düşürmeyi, rezervleri yeniden inşa etmeyi ve finansal sistemi dolarsızlaştırmayı başardıkları belirtildi. Türkiye'nin dünyayla arasındaki tasarruf açığının daralmasıyla birlikte, cari işlemler açığında 2022’den bu yana GSYİH’de yaklaşık 4 puanlık bir düşüş gözlemlendiği hatırlatıldı. Aynı zamanda, ulusal ölçekli notların da ‘trAA-/trA-1+’dan ‘trAA+/trA-1+’ seviyesine yükseltildiği belirtildi. Türkiye ekonomisine dair görünümün ise önümüzdeki oniki ay boyunca dengeli riskleri yansıttığı; yetkililerin enflasyonu düşürme, ücret beklentilerini yönetme ve ekonomiyi yeniden dengeleme konusundaki iddialı planlarının devam ettiği ifade edildi.
TÜKETİCİ KREDİLERİNDEKİ BÜYÜME BEŞ AYIN ZİRVESİNE YÜKSELDİ
Kredi faizlerinin yüksekliğine rağmen, vatandaş ertelediği ya da öncelediği alışverişlerini, kredi kullanarak yapmayı sürdürüyor. Bunun sebeplerinden biri vatandaşın cebinde para olmaması, bir diğeri ise enflasyonun düşmeyeceği yönündeki kanaat... Kredi faizinin, satın alacağı ürünün fiyatının artma olasılığına karşılık daha düşük kalacağını düşünüyor vatandaşlar. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun (BDDK) haftalık bültenine göre, sektörün kredi hacmi 25 Ekim itibarıyla 92 milyar 939 milyon TL arttı. Sektörünün toplam kredi hacmi, 25 Ekim haftasında 92 milyar 939 milyon TL artarak 14 trilyon 950 milyar 444 milyon TL'den 15 trilyon 43 milyar 383 milyon TL'ye çıkarken, tüketici kredilerindeki büyüme de beş ayın zirvesinde... Tüketici kredilerinin tutarı, 25 Ekim itibarıyla, 22 milyar 46 milyon TL artarak 1 trilyon 870 milyar 664 milyon TL'ye yükseldi. Bu tutarın 478 milyar 709 milyon TL'si konut, 75 milyar 982 milyon TL'si taşıt ve 1 trilyon 315 milyar 973 milyon TL'si ihtiyaç kredilerinden oluştu. Onüç haftalık yıllıklandırılmış ve kur etkisinden arındırılmış ticari kredilerde büyüme 25 Ekim haftasında hafif bir düşüşle yüzde 24.2 olarak izlendi. Tüketici kredilerinde ise büyüme biraz daha ivmelenmesini sürdürerek son beş ayın zirvesine ulaştı. Tüketici kredilerinde büyüme yüzde 32 olarak kaydedildi. Bu dönemde taksitli ticari kredilerin tutarı, 26 milyar 300 milyon TL artarak 1 trilyon 972 milyar 504 milyon TL oldu. Bankaların bireysel kredi kartı alacakları ise yüzde 1.9 artışla 1 trilyon 632 milyar 527 milyon TL'ye çıktı. Bireysel kredi kartı alacaklarının 560 milyar 225 milyon TL'sini taksitli, 1 trilyon 72 milyar 302 milyon TL'sini taksitsiz borçlar oluşturdu. Bankacılık sektöründe takipteki alacaklar, 25 Ekim itibarıyla, önceki haftaya göre 1 milyar 887 milyon TL artışla 267 milyar 792 milyon TL'ye çıktı. Takipteki alacakların 199 milyar 31 milyon TL'sine özel karşılık ayrıldı. Aynı dönemde, bankacılık sisteminin yasal özkaynakları, 62 milyar 218 milyon TL yükselerek 3 trilyon 290 milyar 55 milyon TL oldu.
SALI GÜNÜ KÜRESEL EKONOMİNİN GELECEĞİ DE BELİRLENECEK
ABD'li seçmenler, Cumhuriyetçi Parti adayı Donald Trump ve Demokrat Parti adayı Kamala Harris arasında başa baş geçmesi beklenen seçimde, 5 Kasım Salı günü sandık başına gidecekler. Amerikalılar, sadece bir başkan seçmekle kalmayacak, küresel ekonominin seyrini de belirleyecekler. ABD'deki başkanlık seçiminin sonucu ABD'nin para politikası, küresel ticaret ve finansal piyasalar üzerinde önemli etkilere yol açacak. Bu hafta, küresel piyasaların yakından takip edeceği en önemli konu bu... ABD seçimlerinin gölgesinde kalsa da, birkaç önemli gelişme daha var. Fed'in yanı sıra Birleşik Krallık, Avustralya ve Brezilya'daki para politikası toplantıları takip edilecek. Son dönemde piyasa aktörleri, ABD Hazinesi'nin tahvil getirilerindeki artışı ve doların değerlenmesini, piyasalarda 'Trump fiyatlaması' olarak yorumluyorlar. Kamuoyu yoklamaları ise seçimlerin başa baş geçeceğine işaret ediyor. Tartışmalı bir seçim sonucunun uzun süreli bir belirsizliğe yol açmasından endişelenen yatırımcılar net bir sonucun çıkmasını umut ediyorlar. Trump'ın seçimi kazanma ihtimalinden destek bulan kripto para birimi Bitcoin tüm zamanların en yüksek seviyesine yaklaşmaya başladı. ABD seçimlerinden bir gün sonra Fed'in para politikası toplantısı başlayacak. Bir sonraki ABD başkanının kararlarının iktisadi büyümeyi ve enflasyonu nasıl etkileyeceğini, para politikası yetkilileri görmezden gelmeye çalışıyor. ABD ekonomisinin beklenenden daha güçlü olduğunu gösteren son veriler, bazı yatırımcıların Fed'in eylül ayında 50 baz puan faiz indirimiyle mevcut gevşeme döngüsünü başlatırken, yanlış hesap yapıp yapmadığını sorgulamalarına neden oldu. Fed'in önümüzdeki perşembe 25 baz puan faiz indirimi yapması bekleniyor. Yatırımcılar, Fed'in faiz kararını ve Fed Başkanı Jerome Powell'ın basın toplantısını yakından izleyecekler.