TARIM-ÜFE ONİKİ AY SONRA
AYLIK BAZDA İLK KEZ DÜŞTÜ

Gıda enflasyonunun öncü göstergelerinden tarım ürünleri üretici fiyat endeksi (Tarım-ÜFE) oldukça inatçı bir seyir izliyordu. Şimdi görece iyi bir haber geldi. TÜİK verileriyle, Tarım-ÜFE mayıs ayında bir önceki aya göre yüzde 0.91 azalış, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 61.24 artış kaydetti. Tarım-ÜFE böylece 12 ay sonra ilk kez aylık bazda düşüş gösterdi. Sektörlerde bir önceki aya göre, tarım ve avcılık ürünleri ve ilgili hizmetlerde yüzde 1.18, ormancılık ürünleri ve ilgili hizmetlerde yüzde 0.43 düşüş olurken, balık ve diğer balıkçılık ürünleri; su ürünleri; balıkçılık için destekleyici hizmetlerde yüzde 8.4 artış gerçekleşti. Ana gruplarda bir önceki aya göre, tek yıllık (uzun ömürlü olmayan) bitkisel ürünlerde yüzde 6.67 düşüş, çok yıllık (uzun ömürlü) bitkisel ürünlerde yüzdae 4.98 ve canlı hayvanlar ve hayvansal ürünlerde yüzde 2.98 artış görüldü. Hemen belirtelim, Tarım-ÜFE’deki genel artış eğiliminin tek sebebi enflasyon döngüsü değil, ekilmeyen araziler, demografik bozulma, plansızlık ve diğer yapısal sorunlar tarım sektörünün orta vadede toparlanamayacağını ve gıda enflasyonunun öyle kolay kolay düşmeyeceğini gösteriyor.

EKİLMEYEN TARIM ARAZİLERİ
YAPISAL SORUNUN BİR SONUCU

İşte tarım sektöründeki yapısal sorunlardan biri... Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, Türkiye’de tarım arazilerinin yıldan yıla azaldığına işaret ederek Türkiye’nin, uzun ömürlü bitkilerle beraber toplam arazi miktarının son yirmi yılda 26.6 milyon hektardan 23.9 milyon hektara gerilediğine dikkat çekti. Bayraktar, 11 Haziran’da Toprak Bayramı dolayısıyla yaptığı yazılı açıklamasında, “Binlerce, hatta milyonlarca yılda oluşan toprak, sadece çiftçilerimiz için değil, tüm insanlık için, en önemlisi de geleceğimiz için değerli hazinemizdir. Bu bilinçle 7’den 70’e herkes toprağı korumak için elinden geleni yapmalıdır” dedi. Son yıllarda atıl tarım arazilerinin üretime kazandırılmasının yanı sıra tarım arazilerinin korunması amacıyla pek çok çalışma yapıldığını, kanunlar çıkarıldığını hatırlatan TZOB Başkanı olumlu bir haber de verdi: “Atıl tarım arazilerinin üretime kazandırılması, miras yoluyla arazilerinin bölünmesinin engellenmesi gibi uygulamalarla 2019'da 23 milyon 99 bin hektar olan toplam işlenen tarım alanı 2023’te yüzde 36 artarak 23 milyon 942 bin hektara ulaştı”. İşlenen tarım arazilerinin artışı umut veren bir gelişme, ancak çiftçiyi üretime teşvik edecek ticari koşulların da oluşturulması gerek ki, toprak işlenebilsin. Kırsal genç nüfusun tarımsal üretimden kazanç sağlayabileceğine ilişkin beklentisi olsun ki, kente göç etmek yerine tarımsal üretime yönelsin.

DOKUZ AYIN EN YÜKSEK CARİ AÇIĞI

TCMB nisan ayına ilişkin ödemeler dengesi verilerine göre, cari açık 5.3 milyar dolarla dokuz ayın en yüksek aylık açığı oldu. Yıllıklandırılmış cari açık da ılımlı bir artışla 31.5 milyar dolara çıktı. Çekirdek cari dengede ise onbir ay sonra yeniden açık görüldü. Net hata noksanda açık serisi nisan ayında da devam etti. Cari denge nisan ayında 5.3 milyar dolar açık verdi. Ekonomistlerin beklentisi 6.1 milyar dolar olması yönündeydi. Mart ayında cari açık 4.5 milyar dolar olarak kaydedilmişti. Nisan ayında 12 aylık cari açıkta ılımlı yükseliş gözlemlendi. Mart ayında yıllıklandırılmış cari açık 31.3 milyar dolar olurken, nisan ayında 31.5 milyar dolara yükseldi. TCMB verilerine göre, çekirdek gösterge olarak izlenen altın ve enerji hariç cari işlemler hesabında nisan ayında 497 milyon dolarlık açık dikkat çekti. Verilere göre, ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret açığı 7.7 milyar dolar olarak gerçekleşti. Hizmetler dengesi kaynaklı net girişler 3.1 milyar seviyesinde seyrederken, bu kalem altında seyahat kaleminden kaynaklanan net gelirler 2.6 milyar dolar oldu. Nisanda doğrudan yatırımlardan kaynaklanan net girişler 856 milyon dolar olurken portföy yatırımları ise 2 milyar dolar net giriş kaydetti. Resmi rezervlerde 2.4 milyar dolar net düşüş gözlendi. TCMB verileri net hata noksan tarafında açığın devam ettiğine işaret etti. Verilere göre, nisanda net hata noksan 327 milyon dolar açık verdi. Ocak-nisan döneminde net hata noksan açığı 15 milyar dolar oldu.

TÜRKİYE OTOMOTİV SEKTÖRÜ
İÇ PİYASANIN ÜÇTE BİRİNE HAKİM

Türkiye’nin ihracatının lokmotifi otomotiv sektörü, iç piyasada yabancı markalara karşı o kadar da rekabetçi değil. Otomotiv Distribütörleri ve Mobilite Derneği’nden (ODMD) derlediği verilere göre, yılın ilk beş aylık döneminde otomobil ve hafif ticari araç satışları yüzde 6 artış gösterdi. Böylece mayıs sonu itibarıyla toplamda 471 bin 743 sıfır araç satışı gerçekleşti. Otomobil satışları yüzde 10.25 artışla 375 bin 97, hafif ticari araç satışları ise yüzde 7.9 azalışla 96 bin 646 oldu. Ocak-mayıs döneminde 471 bin 743 adetlik pazarda, yerli üretim araç 146 bin 727 yerli üretim araç satıldı. İthal araç satışı ise 325 bin 16 oldu. Yerli üretim araçların payı 31.11, ithal araçların payı ise yüzde 68.89 seviyesinde. Son beş yıla bakıldığında ithal araçların satışlardan aldığı pay, Türkiye’de üretilen araçların pazardan aldığı paydan yüksek gerçekleşti. ODMD verilerine göre, geçen yıl sonunda yerli üretim araçların toplam satıştaki payı yüzde 35.2 ve ithal araçların payı da 64.79 seviyesinde ölçüldü. Satışlarda yerli oranı 2021'de yüzde 43.89’ken, 2022 sonunda 43.81’e geriledi. 2020’de yerli üretim araçların toplam satışlardaki payı yüzde 45.72, ithalin payı ise yüzde 54.27 olmuştu. 2019’da yerli üretimin payı yüzde 43.01 ve ithal araçların payı yüzde 56.98 olarak kayıtlara geçmişti.