SLUMPFLASYON, STAGFLASYONUNUN
BİRAZ DAHA KİBARCASI DEĞİL Mİ?
Başta ekonomi yönetiminin, genel olarak ise iktidarın resmi açıklamaları toz pembe tablolar çiziyor, ancak bazı ekonomistler bunun tam tersini söylüyor. Söz gelimi ekonomist Mahfi Eğilmez... Eğilmez’in çizdiği tablo oldukça karamsar! Türkiye'nin faizde karşı karşıya kaldığı çelişkiye dair tabloyu ortaya koyuyor. Gerçek enflasyonun açıklanan enflasyonun bir kat üzerinde olduğunu belirterek, mevduat faizlerinin de enflasyonun 10-15 puan altında olduğunu vurguluyor. Bu durumda faiz artırmanın nasıl bir sonuç doğuracağını anlatan Eğilmez, 'slumpflasyon' tehlikesine dikkat çekiyor. Eğilmez, faiz indirimine yönelik kesin karar için eylül enflasyon rakamlarının ve ikinci çeyrek büyüme verisinin beklenmesi gerektiği görüşünde. Eğilmez, faizdeki çelişkiye ilişkin sosyal medya hesabından bir değerlendirme yaptı. Mevduat faizlerinin enflayonun 10-15 puan altında olduğunu belirten ekonomiste göre, dövizden TL mevduata dönenler üç ayda, yani vade sonunda tekrar döviz alınca yaklaşık yüzde 8-10 döviz faizi kazanmış oluyor. Eğilmez, bu durumda faizin artırılması halinde karşı karşıya kalınacak tabloyu ise şöyle anlatıyor: Dövizden dönenlere ek faiz geliri kazandırıyorsun, büyüme düşüyor, işsizlik artıyor. Faizi indirsen bunlar tekrar dövize dönüyor ve kur yukarı gidiyor, TCMB rezervleri düşüyor, enflasyon yükselişe geçiyor. Hiç kıpırdamadan dursan ekonomi durgunluğa gidiyor, enflasyon baz etkisi bitince düşmeye devam etse bile, ekonomi ‘slumpflasyon’a girebilir. Yani yüksek enflasyon sürecinde ekonominin küçülmesi sürecine... Aslına bakarsanız, son haftalarda milleti stagflasyon korkusunun sarmasının sebebi boşuna değil!

TÜRKİYE İÇİN YÜZDE 3.35 BÜYÜMEK
ADI KONMAMIŞ RESESYON DEMEK!
Türkiye ekonomisinin sıkı para ve mali politikayla yavaşlayan iç tüketimin etkisiyle ikinci çeyrekte yüzde 3.2 büyümesi, 2024'ün tamamında ise büyümenin yüzde 3.35 olarak gerçekleşmesi bekleniyor. Reuters'ın onbir kurumla yaptığı ankete göre, 2024 yılı ikinci çeyrek için büyüme beklentileri yüzde 1.6 ila yüzde 4.2 bandında yer alıyor. Ekonomi ilk çeyrekte yüzde 5.7 büyüme kaydetmişti. Türkiye ekonomisi veriye baz oluşturan dönem olan ikinci çeyrekte yüzde 3.9, geçen yılın tamamında ise yüzde 4.5 büyüdü. Geçen yıl yapılan genel seçimlerin ardından uygulamaya konan ekonomi programı çerçevesinde enflasyonu düşürmek ve artan iç talebi yavaşlatmak için önlemler alındı. 2023 Haziran ayından beri sıkılaştırmanın sonucu olarak TCMB, politika faizini sonuncusu mart ayında olmak üzere, kademeli olarak 4,150 baz puan yükseltti. İhracatı artırarak ve iç talebin körüklediği ithalatı azaltarak cari açığı daraltmayı ve büyümenin kompozisyonunda değişim yaratmayı hedefleyen ekonomi yönetimi, bu gelişmelerin enflasyonun düşüşüne de katkı sağlayacağı beklentisinde. TCMB Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısı özetlerinde, ikinci çeyreğe ilişkin mevcut verilerin, yıllık ve çeyreklik bazda gayri safi yurt içi hasıla (GSYİH) büyüme oranlarının ilk çeyreğe kıyasla gerileyeceğine işaret ettiğini belirtilmişti. Reuters’ın anketine katılan ekonomistlerin tahminlerinin medyanına göre, Türkiye ekonomisi yüzde 3.35 büyüyecek. Tahminler yüzde 3 ile yüzde 3.5 arasında değişiyor. Eylül ayında açıklanacak ve 2025-2027 dönemini kapsayacak Orta Vadeli Program'a (OVP) önümüzdeki yıllar için ekonomik büyüme tahminleri yer alacak. Ekonomi Koordinasyon Kurulu'nun geçen çarşamba günü yapılan son toplantısında büyüme kompozisyonunda dengelenmenin devam ettiği, ihracat ve turizm gelirinin artmakta olduğu, cari işlemler açığının ise öngörülenden çok daha hızlı düştüğüne dikkat çekilmişti. TÜİK ise ikinci çeyrek büyüme verilerini bugün açıklayacak. Sıkılaştırma politikalarının sonuçları tabii ki ekonomik daralmayı getirir, bunu herkes biliyor, ancak sorun gerçek enflasyonun yüzde 70’lerin üzerinde seyretmesine rağmen daralmanın yaşanıyor olması ki, işte bu hiç de hayra alamet değil!

İŞ DÜNYASINDA KONKORDATO PANDEMİSİ
Kapanan şirketlerin sayısı giderek artarken, ilk yedi ayda konkordatoya başvuran şirketlerin sayısı da geçen yılı geride bıraktı. Bu şirketlerin bir bölümünün konkordatoyu istismar ettiği ileri sürülse de sonuç ortada... Konkordato, iflas durumu olmazken, borçlu şirketlerin borçlarını ödemekte zorlandığını gösteren bir durum ve şirketlerin mali durumunu düzeltip iflastan kurtulmasını amaçlayan bir süreç. Ancak iflasla sonuçlanma olasılığı da var ve bu süreçte ödemelerde de aksamalar görülebiliyor. Bir şirket konkordatoya gitti mi, alacaklı şirketleri de zor durumda bırakıyor. Konkordato, borçlu şirketlerin mali durumunu düzeltip, iflastan kurtulmasına ve alacaklılarının da bir vadeyle alacaklarını almalarına yararken, konkordato başvurusu kabul edilen şirketlere haciz işlemi yapılamıyor, bankalar kredilerini geri çağıramıyor, ipotekler satışa çıkarılamıyor. Bir domino etkisi riski ortaya çıkıyor. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) verilerine göre, temmuz ayında kapanan şirket sayısı geçen yıla kıyasla yüzde 39.8 oranında yükselirken, ilk yedi ayda kapanan şirket sayısı ise geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 28.3 arttı. Kurulan şirket sayısındaki artış temmuzda yüzde 4.2 seviyesinde kalırken, ilk yedi ayda da geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 14.5 azaldı. Bu yılın ilk yedi ayında, en çok inşaat sektöründe olmak üzere, toplam bin 554 konkordato talebi oldu. Geçen yılın tamamında bu sayı bin 516 olmuştu. Bu yıl görülen artış, 2018-2019 yıllarındaki konkordato patlamasıyla aynı seviyede seyrediyor. Ocak ayından beri sürekli artan konkordato talebinin, yıl sonuna kadar 3 binin üzerine çıkması bekleniyor. Sektör temsilcileri, inşaat ve tekstil sektörünün konkordato konusunda önde geldiğini söylerken, artan işçilik maliyetleri ve azalan karlılığın bu süreci tetiklediğini belirtiyor

HEMEN HER SEKTÖRÜN TALEBİ
SIKILAŞTIRMANIN GEVŞETİLMESİ
Televizyonlarda ve basında hangi sektör temsicisi bir açıklama yapsa, mutlaka kendi sektörlerine yönelik sıkılaştırma önlemlerinin bir ölçüde gevşetilmesi talebinde bulnuyor. Bu talep hemen her sektörden geldiğinde, ekonomi yönetiminin bunu uygulaması demek, sıkılaştırmanın rafa kaldırılması demek! Son bir talep de Türkiye Esnaf ve Sanatkarlar Odası (TESK) Genel Başkanı Bendevi Palandöken’den geldi. Enflasyonun her sektörü olduğu gibi düğün ve evlilikle ilgili sektörleri de olumsuz etkilediğini söyleyen TESK Başkanı, düğün organizasyonları, gelinlik ve damatlık ücretleri, takı maliyetleri, salon kirası gibi kalemlerde yaşanan artışa işaret etti ve "Düğün sektörü, 230 kalemi ilgilendiren bir sektör. Netice itibarıyla bunların hepsinde duraklama var ve ekonomiye büyük bir kayıp oluyor. Bizim talebimiz kredi kartlarındaki taksit tutarı biraz esnetilmeli" talebinde bulundu. Evlilik sürecindeki alışverişlerde kredi ve kredi kartına ihtiyaç duyulduğunu belirten Palandöken, "Kredi kartına konulan taksit sınırlandırılması ivedilikle kaldırılmalı. Bu sadece evlenmek üzere olan çiftler için değil, tüm vatandaşlar için de olumlu bir etki yaratır. Kredi kartına konulan taksit sınırlarının kaldırılması ekonomiye hareket kazandırır, piyasaları canlandırır ve işsizliğin azalmasıyla istihdamın artmasıyla devletin vergi ve SGK gelirleri artar" dedi. Sorun şu ki, hemen her sektör temsilcisi de bunları bir şekilde dile getirebilir. Ancak, sıkılaştırma politikasında verilecek her taviz, dezenflasyonist süreci olumsuz etkileyecek. İşte ekonomi yönetiminin en büyük meselesi de bu, şirketleri batırmadan nasıl ekonomiyi soğutabileceği... Ve bu konuda başarılı bir sonuç alındığı söylenemez. Sektörler zorda, şirketler konkordataya gidiyor, ancak enflasyon düşmüyor!