İşten Sonra

Helen Hester, Nick Srnicek,264 syf.,Otonom Yayıncılık,2025

Çalışma-sonrası fikirleri tartışan bu kitap, ücretli iş ve ücretsiz ev işi ayrımı temelinde cinsiyete dayalı işbölümü ve zaman düzeninin kapitalizmde nasıl yapılandırılıp sürdürüldüğünün kısa bir panoramasını sunuyor. Ama kitabın asıl can alıcı sorusu, kapitalizmin tüm o ilerleme, teknolojik gelişme vb. vaatlerine rağmen, ücretsiz işleri yapan kişilerin, özellikle de kadınların çalışma zamanının ve iş yükünün neden hiç azalmadığı, hatta arttığı sorusu.

Bunun bir nedeni, teknolojik ilerlemelerin emek zamanını ve miktarını azaltma vaadinin sadece fabrikalardaki, ofislerdeki vb. işlerde geçerli olması ve ücretsiz ev işlerini göz ardı etmesi, diğeri de ev işlerini kolektif olarak çözmek yerine bireyselleştirip çekirdek ailede özelleştirmesi. Bu anlamda yazarların önerdiği ve özgür zaman mücadelesini şekillendirip yeniden üretim alanına genişletebilecek üç mefhuma kulak vermek önemli: komünal bakım, kamusal lüks ve zamansal egemenlik.

Kibrit Kokusu

Özlem Göncü,224 syf.,Everest Yayınları,2025

“Ne gülün ne de kâfurun gücü yeter kan kokusunu bastırmaya.”

Her şey yanık kibrit kokusuyla başladı. Yunus’un görüleri, ne olduğunu anlayamadığı gücü. İçindeki bu şeyle, kudret mi yoksa lanet mi olduğunu anlayamadığı şeyle ne yapacağını anlamak için çeşit çeşit yola başvurdu. Bazı insanlar ondan etkilendi, bazıları korktu. Bazı insanlar onu sevdi, bazıları terk etti. Depremin hemen ardından yaşadıkları, insanlara yardım etmek isteyen ve bunu nasıl yapacağını bir türlü bilemeyen Yunus’u yepyeni bir maceraya sürükledi. Çok sevdiği Zühre’yi kaybetti ama Urfa’daki akrabalarıyla tanıştı. O bile kendisine inanmazken ona inanan insanlar buldu. Yine de yalnızlık, kalabalığın merkezindeyken bile yalnızlıktı.

Özlem Göncü, Kibrit Kokusu’nda kendiyle ve ölümün ağırlığıyla sınanan Yunus'un hikâyesini anlatıyor. Kalabalığın arasında yalnızdı. İnsan yüzlerine bakıyor ama görmüyordu. Sohbetlere katılmıyordu. Dışında kaldığı dünyayı ışığını yitirmiş bakışlarla seyretmekten yana kullanıyordu tercihini. Çağrışımlar denizinde batıp çıktığını herkesten gizliyordu.

Patronun Gözü

Matteo Pasquinelli,312 syf.,Metis Yayınları,2025

2024 Deutscher Memorial Ödülü

Yapay Zekâ nedir? Yüzyıllar boyu kölelerden, emekçilerden beklenen bezdirici işleri halledecek bir "bedelsiz işçi" mi? İnsan beynini taklit edip aşan "üstün zekâ"sıyla tüm dertlerimizi çözecek bir "dost yabancı" mı? Sonsuz gelişme potansiyeliyle sonunda insanlığı alt edecek bir gizemli güç mü? Yoksa insan uygarlıklarının kadim zamanlardan beri geliştirdiği temel soyutlama işlemlerinin devasa ölçeklere taşınmasından ibaret bir istatistik makinesi mi?

Sistemin işleyişinin her zamankinden çok gözlerden gizlendiği, masallarla mitlerle örtüldüğü günümüzde, her aşamasında dünya kaynaklarını acımasızca tüketen, insanlığın biriktirdiği kol ve zihin emeğine el koyarak çalıştırılan Yapay Zekâ olgusuna daha yakından bakmamız gerekiyor.

Patronun Gözü, Yapay Zekâ'nın biyolojik zekâyı değil emeğin ve toplumsal ilişkilerin zekâsını taklit ederek geliştirildiğini anlatıyor. Bu kitapla 2024 Deutscher Memorial ödülünü kazanan Pasquinelli, Yapay Zekâ'nın epistemolojisiyle ve bilgi hafriyatçılığı rejimiyle mücadele etmek için kolektif bir “karşı-zekâ”nın öğrenilmesi gerektiğini söylüyor ve okura tavır alma çağrısı yapıyor: "Bizim asıl ihtiyacımız, tüm sorunları teknolojiyle çözmeye kalkmak veya tersine teknolojiden tümden vazgeçmek değil, topluluklara ve kolektife ihtimam gösteren, failliği ve zekâyı asla tümüyle otomasyona terk etmeyen bir tasarım, planlama ve icat kültürü yaratmak."

Çatırdayan Kafatasları

Roger Van De Valde,96 syf.,Siren Yayınları,2025

Toplumdan dışlanmış insanların hikâyelerini anlatmaktaki ustalığıyla dikkat çeken ve birçok Flaman yazara ilham veren Roger Van de Velde, yirminci yüzyıl Avrupa edebiyatının geç keşfedilen hazinelerinden biri. Gerçek yaşama dayalı trajikomik hikâyelerden oluşan Çatırdayan Kafatasları günümüzde modern bir klasik olarak anılıyor. Kalabalıkların içinde yalnız olmaya, insan zihninin ve dürtülerinin karanlıklarına ve insanları toplumun kıyısına iten derin yaralarla arazlara dair bu anlatılanlar, hayatının önemli bir kısmını parmaklıkların ardında, cezaevinin psikiyatri koğuşunda geçirmiş Roger Van de Velde’nin deneyimlerine dayanıyor. Yayımlandığı yıl Belçika’da pek çok tartışmaya sebep olan Çatırdayan Kafatasları, insan olmanın ne anlama geldiğini irdeleyen, çizdiği portrelerle kolay kolay unutulmayacak, sarsıcı ve düşündürücü, tokat niteliğinde bir kitap.

“Kısa öykünün kralı.” -Dimitri Verhulst