ÜCRETLER GÜNEŞTE ERİYEN BUZ MİSALİ...

Yoksullaşma artarak devam ediyor ve nereye kadar devam edeceğini de tahmin etmek çok güç! Şu bir gerçek ki, dar ve orta gelirli vatandaşlar için artık ‘yaşam kalitesi’nden söz etmek bir yana, en temel gereksinimlerin ne ölçüde karşılanabileceği ve sürdürülebileceği temel mesele. Temmuz ayında 17,002 TL’lik asgari ücretin alım gücü 13,202 TL’ye düştü. Bu yıl ara zam yapılmayan asgari ücret altı ayda 3,798 TL eridi. Geçen ay 10,000 TL’den 12,500 TL’ye yükseltilen en düşük emekli maaşının alım gücü de henüz ceplere girmeden 12,109 TL’ye kadar geriledi. Temmuz ayını zamsız geçiren asgari ücretlilerin yanı sıra, özel sektör çalışanlarının maaşları da yılın başından bu yana yüzde 29 eridi. Yani şubat ayında 30,000 TL maaş alan bir işçinin maaşı, temmuz ayında 21,300 TL’ye düştü. Zam yapılmazsa milyonlarca işçinin alım gücü yılın sonuna kadar her ay erimeye devam edecek. İstanbul’da yaşamanın maliyeti de asgari ücretin neredeyse dört katı olan 66,550 TL’ye yükseldi. Kentte hayat, haziran ayına göre yüzde 4.76, yani 3,026 TL pahalandı. Ocak ayında 30,000 TL maaş alacağını öğrenen İstanbul’da yaşayan bir işçi temmuz ayına geldiğinde 9,306 TL’sini enflasyona kaptırdı.  Gıdada fiyat artışları, genel enflasyonu katladı. TÜİK’e göre, enflasyon yüzde 61.78’ken en yoksul yüzde 20’lik kesimde gıda enflasyonu yüzde 106. Temmuz 2005’te enflasyonla aynı seyreden gıda fiyatları endeksi Temmuz 2024’te enflasyonun 1.018 puan üstüne çıktı. Ekonomist Alaattin Aktaş’ın hesaplamasına göre TÜİK bu oranları, ‘eşyanın tabiatına aykırı’ fiyatlarla belirledi. Enflasyon hesabında kullanılan madde sepetine göre, uzman doktor muayene ücreti 34 TL, zeytinyağının litresi 116 TL, yurt ücreti 457 TL, kira 6,256 TL, özel üniversite ücreti 199,000 TL... Bu kadar irrasyonel bir ülke, bu kadar irrasyonal resmi kurumlar gördünüz mü hiç? 

DÖVİZ KREDİLERİNE YÖNELİM TÜM ÖNLEMLERE KARŞI SÜRÜYOR

Ekonomi yönetiminin şirketlerin döviz pozisyonlarına karşı attığı adımlar döviz kredilerinde büyümeyi durdurmadı. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) verilerine göre, döviz kredileri 2 Ağustos haftasında 1.3 milyar dolar arttı. Son artışla birlikte toplam döviz cinsi kredilerin büyüklüğü 156.5 milyar dolara çıktı. Temmuz ayı ortasında TCMB, yabancı para kredilerde yüzde 2 olan aylık büyüme sınırını yüzde 1.5'e indirmişti. TCMB'den yapılan duyuruda, TCMB'nin sıkı para politikası duruşunu destekleyici adımlar attığı, bu doğrultuda kredi büyümesine dayalı zorunlu karşılık uygulamasında değişiklikler yapılarak dezenflasyon patikasıyla kredi büyümesinin uyumlu seyri ve Türk Lirası kredilerin payının korunmasının amaçlandığı belirtilmişti. Açıklamada, "Bu kapsamda, yabancı para krediler için yüzde 2 olan aylık büyüme sınırının yüzde 1.5'e indirilmesine, TL kredilerde yüzde 2 olan aylık büyüme sınırlarının sabit tutulmasına karar verilmiştir. Ek olarak, yatırım kredilerine sağlanan istisnanın kapsamı genişletilerek, uluslararası kalkınma finansmanı kuruluşlarından sağlanan kaynaklar kapsamında kullandırılan yatırım kredilerinin TL ve yabancı para kredi büyüme sınırlarından muaf tutulmasına karar verilmiştir" ifadeleri kullanılmıştı. Görünen o ki, piyasa kısa vadede olası bir döviz şoku beklemiyor ve döviz kredilerini TL kredilerine tercih ediyor. Yanlış bir karar olduğunu söylemek hiç mümkün değil.

HALKA ARZLAR BİTİNCE 1 MİLYON YATIRIMCI GİTTİ

Halka arzların sonuna gelinmesiyle borsada yatırımcı göçü yaşanıyor. Mayıs ayından bu yana yatırımcı sayısı yaklaşık 1 milyon kişi azaldı. Merkezi Kayıt Kuruluşu’nun (MKK) verilerine göre, yaz aylarında büyük bir kısmı küçük tasarruf sahibi yaklaşık 1 milyon yatırımcı borsadan çıktı. MKK verilerine göre, mayıs ayında 8 milyon 328 bin 250 olan hisse senedi yatırımcısı, 9 Ağustos Cuma günü 7 milyon 362 bin 644’e indi. Bu dönemde borsadaki yatırımcı sayısı 965 bin 606 kişi azaldı. ‘Halka arz yatırımcıları’ olarak tanımlanan küçük tasarruf sahipleri borsadan çıktığı için yatırımcı sayısındaki düşüş portföyleri olumsuz etkilemedi. Borsadaki yatırımcı çıkışına rağmen hisse senedi yatırımcılarının portföyleri 5.84 trilyon TL’den 5.94 trilyon TL’ye yükseldi. Yatırımları 1.001 TL ile 5,000 TL arasında olan gruptaki yatırımcı sayısı mayısta 2 milyondu, temmuzda bu sayı 1.4 milyona kadar indi ve bu gruptaki yatırımcı sayısı 586 bin kişi azaldı. Borsadaki birikimi 5,001 TL ile 10,000 TL arasında olanların sayısı ise üç ayda 101 bin kişi azalarak 710 bine indi. Hisse senetlerinin değeri yalnızca 101 TL ile 1.000 TL arasında olanların sayısı da üç ayda 142 bin kişi azalarak 883 bin 897 kişi oldu. Borsada yatırımcı sayısının yaklaşık 1 milyon kişi azalmasında, halka arzların yaz aylarında neredeyse durma noktasına gelmesi temel etken. Sekiz şirketin halka arz olduğu mayıs ayından sonra; haziranda iki, temmuzda bir, ağustosun ilk haftasında da bir yeni şirket borsaya kote oldu. Borsadan çıkan yatırımcılarının yaş profillerine bakıldığında biraz daha dengeli bir dağılım olduğu göze çarpıyor. Borsadan kopanların 336 bini 20’li yaşlarında, 225 bini 30’lu yaşlarında, 132 bini ise 40’lı yaşlarda bulunuyor. 

GELECEK AÇISINDAN CİDDİ BİR RİSK: GENÇ NÜFUSTA DÜŞÜŞ

Genç nüfus, özellikle gelişmiş ülkeler açısından ciddi bir sorun. Gerek sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği gerekse ekonominin dinamizmi ve işgücü piyasası açısından... Artık genç nüfus Türkiye açısından da ciddi bir mesele olmaya doğru evriliyor. TÜİK ve Birleşmiş Milletler (BM) verilerinden yapılan derlemeye göre, dünya nüfusu 2023 yılında 8 milyar 45 milyon 311 bin 447 olarak hesaplandı. Bu nüfusun 1 milyar 243 milyon 194 bin 873 kişisini 15-24 yaşındaki gençler oluşturuyor. Geçen yıl itibarıyla, 85 milyon 372 bin 377 olan Türkiye nüfusunun 12 milyon 872 bin 39'u da genç nüfus kapsamında yer alıyor. Türkiye, yüzde 15.1'lik genç nüfus oranıyla yüzde 15.5 olan dünya ortalamasının altında bulunuyor. En yüksek genç nüfusa sahip ülke yüzde 24.1 ile Suriye, en düşük orana sahip ülke yüzde 6.8 ile Ukrayna... TÜİK'in üç farklı senaryo üzerinden yaptığı nüfus projeksiyonları, ülkenin genç nüfus oranının 2050 ve 2100 yıllarında gerileyebileceğini ortaya koyuyor. Ana senaryoya göre, Türkiye'nin 2050 yılındaki genç nüfusunun yaklaşık 9.1 milyon olması bekleniyor. Bu dönemde gençlerin toplam nüfus içerisindeki oranının ise yüzde 9.66'ya gerileyeceği öngörülüyor. Düşük senaryoya göre, 2050 yılında 8.3 milyona gerileyecek genç nüfusun toplam nüfus içerisindeki oranı yüzde 9.29 olarak hesaplanıyor. Yüksek senaryoda ise genç nüfusun 9.9 milyon olması, oranının ise yüzde 10.03'te kalacağı tahmin ediliyor. TÜİK'in 2100 yılına yönelik projeksiyonları kapsamındaki ana senaryoya göre de genç nüfusun 7.3 milyona gerileyeceği ve toplam nüfus içerisindeki payının yüzde 9.55'e ineceği öngörülüyor. Bu yıla ilişkin düşük senaryoda da genç nüfusun 3.9 milyona ineceği ve toplam nüfus içerisindeki oranının yüzde 7.2'ye kadar düşeceği beklenirken, yüksek senaryoda genç nüfusun 11.5 milyon, oranının ise yüzde 11.43 olması tahmin ediliyor. Tüm projeksiyonlarda, Türkiye'nin genç nüfusundaki azalış önemli bir riski işaret ediyor.