DURGUNLUK SANAYİ ÜRETİMİNDE DE PERAKENDE SATIŞLARDA DA HİSSEDİLİYOR

TÜİK tarafından yayımlanan ‘sanayi üretim endeksi’ haziran ayı verilerine göre, sanayi üretimi yıllık yüzde 4.7 azaldı. Bu veri yıllık bazda deprem sonrası en sert daralmaya işaret ediyor. Sanayinin alt sektörler incelendiğinde, 2024 Haziran ayında madencilik ve taş ocakçılığı sektörü endeksi bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 8.6 arttı, imalat sanayi sektörü endeksi yüzde 6.9 azaldı ve elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı sektörü endeksi yüzde 15.2 arttı. Sanayinin alt sektörleri incelendiğinde, 2024 Haziran ayında madencilik ve taş ocakçılığı sektörü endeksi bir önceki aya göre yüzde 1.8 arttı, imalat sanayi sektörü endeksi yüzde 3.1 azaldı ve elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı sektörü endeksi yüzde 7.8 artış gösterdi. Yılın ikinci çeyreğinde üretimde yaşanan yüzde 2.9’luk bu daralmanın sebeplerinden biri de doğal olarak tüketimde yaşanan gerileme... Perakende satış hacmindeki artış yılın ikinci çeyreğinde yüzde 8’ler düzeyine geriledi. Bu gelişmeler TCMB’nin ekonomiyi soğutma önlemlerinin doğal bir sonucu, hatta tüketim tarafında geç kalmış bir soğumadan söz etmek mümkün. Şimdi soru şu, küresel ekonomide resesyon korkusu hakimken, bu durgunluk ne kadar kalıcı olacak? Kısa süre içinde piyasalardan TCMB’ye yönelik bir faiz indirimi baskısının gelmesi söz konusu olur mu? Veyahut daha kötü bir senaryoda, sonbahara geldiğimizde, enflasyonda bariz bir düşüş söz konusu olmaz ve durgunluk artarak devam ederse ekonomi yeni bir riskle, yani durgunluk içinde enflasyonla yüzleşmek zorunda kalabilir mi? Stagflasyon riskinden söz eden ekonomistler olmuştu, sonra bu tartışmalar gündemden düşmüştü. Belki de bir kez daha bu meseleyi tartışmak gerekecek. TCMB’nin gereğinden erken faiz indirimine gitmesi gibi bir durumda, bugüne kadar uygulanan sıkılaştırma politikalarının güme gitme ihtimali olduğunu da unutmamak gerek! İki tarafı keskin bir bıçak üzerinde bir ekonomik süreç bizi bekliyor. 

ÜCRETLER GÜNEŞTE ERİYEN BUZ MİSALİ...

Yoksullaşma artarak devam ediyor ve nereye kadar devam edeceğini de tahmin etmek çok güç! Şu bir gerçek ki, dar ve orta gelirli vatandaşlar için artık ‘yaşam kalitesi’nden söz etmek bir yana, en temel gereksinimlerin ne ölçüde karşılanabileceği ve sürdürülebileceği temel mesele. Temmuz ayında 17,002 TL’lik asgari ücretin alım gücü 13,202 TL’ye düştü. Bu yıl ara zam yapılmayan asgari ücret altı ayda 3,798 TL eridi. Geçen ay 10,000 TL’den 12,500 TL’ye yükseltilen en düşük emekli maaşının alım gücü de henüz ceplere girmeden 12,109 TL’ye kadar geriledi. Temmuz ayını zamsız geçiren asgari ücretlilerin yanı sıra, özel sektör çalışanlarının maaşları da yılın başından bu yana yüzde 29 eridi. Yani şubat ayında 30,000 TL maaş alan bir işçinin maaşı, temmuz ayında 21,300 TL’ye düştü. Zam yapılmazsa milyonlarca işçinin alım gücü yılın sonuna kadar her ay erimeye devam edecek. İstanbul’da yaşamanın maliyeti de asgari ücretin neredeyse dört katı olan 66,550 TL’ye yükseldi. Kentte hayat, haziran ayına göre yüzde 4.76, yani 3,026 TL pahalandı. Ocak ayında 30,000 TL maaş alacağını öğrenen İstanbul’da yaşayan bir işçi temmuz ayına geldiğinde 9,306 TL’sini enflasyona kaptırdı.  Gıdada fiyat artışları, genel enflasyonu katladı. TÜİK’e göre, enflasyon yüzde 61.78’ken en yoksul yüzde 20’lik kesimde gıda enflasyonu yüzde 106. Temmuz 2005’te enflasyonla aynı seyreden gıda fiyatları endeksi Temmuz 2024’te enflasyonun 1.018 puan üstüne çıktı. Ekonomist Alaattin Aktaş’ın hesaplamasına göre TÜİK bu oranları, ‘eşyanın tabiatına aykırı’ fiyatlarla belirledi. Enflasyon hesabında kullanılan madde sepetine göre, uzman doktor muayene ücreti 34 TL, zeytinyağının litresi 116 TL, yurt ücreti 457 TL, kira 6,256 TL, özel üniversite ücreti 199,000 TL... Bu kadar irrasyonel bir ülke, bu kadar irrasyonal resmi kurumlar gördünüz mü hiç? 

DÖVİZ KREDİLERİNE YÖNELİM TÜM ÖNLEMLERE KARŞI SÜRÜYOR

Ekonomi yönetiminin şirketlerin döviz pozisyonlarına karşı attığı adımlar döviz kredilerinde büyümeyi durdurmadı. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) verilerine göre, döviz kredileri 2 Ağustos haftasında 1.3 milyar dolar arttı. Son artışla birlikte toplam döviz cinsi kredilerin büyüklüğü 156.5 milyar dolara çıktı. Temmuz ayı ortasında TCMB, yabancı para kredilerde yüzde 2 olan aylık büyüme sınırını yüzde 1.5'e indirmişti. TCMB'den yapılan duyuruda, TCMB'nin sıkı para politikası duruşunu destekleyici adımlar attığı, bu doğrultuda kredi büyümesine dayalı zorunlu karşılık uygulamasında değişiklikler yapılarak dezenflasyon patikasıyla kredi büyümesinin uyumlu seyri ve Türk Lirası kredilerin payının korunmasının amaçlandığı belirtilmişti. Açıklamada, "Bu kapsamda, yabancı para krediler için yüzde 2 olan aylık büyüme sınırının yüzde 1.5'e indirilmesine, TL kredilerde yüzde 2 olan aylık büyüme sınırlarının sabit tutulmasına karar verilmiştir. Ek olarak, yatırım kredilerine sağlanan istisnanın kapsamı genişletilerek, uluslararası kalkınma finansmanı kuruluşlarından sağlanan kaynaklar kapsamında kullandırılan yatırım kredilerinin TL ve yabancı para kredi büyüme sınırlarından muaf tutulmasına karar verilmiştir" ifadeleri kullanılmıştı. Görünen o ki, piyasa kısa vadede olası bir döviz şoku beklemiyor ve döviz kredilerini TL kredilerine tercih ediyor. Yanlış bir karar olduğunu söylemek hiç mümkün değil.

HALKA ARZLAR BİTİNCE 1 MİLYON YATIRIMCI GİTTİ

Halka arzların sonuna gelinmesiyle borsada yatırımcı göçü yaşanıyor. Mayıs ayından bu yana yatırımcı sayısı yaklaşık 1 milyon kişi azaldı. Merkezi Kayıt Kuruluşu’nun (MKK) verilerine göre, yaz aylarında büyük bir kısmı küçük tasarruf sahibi yaklaşık 1 milyon yatırımcı borsadan çıktı. MKK verilerine göre, mayıs ayında 8 milyon 328 bin 250 olan hisse senedi yatırımcısı, 9 Ağustos Cuma günü 7 milyon 362 bin 644’e indi. Bu dönemde borsadaki yatırımcı sayısı 965 bin 606 kişi azaldı. ‘Halka arz yatırımcıları’ olarak tanımlanan küçük tasarruf sahipleri borsadan çıktığı için yatırımcı sayısındaki düşüş portföyleri olumsuz etkilemedi. Borsadaki yatırımcı çıkışına rağmen hisse senedi yatırımcılarının portföyleri 5.84 trilyon TL’den 5.94 trilyon TL’ye yükseldi. Yatırımları 1.001 TL ile 5,000 TL arasında olan gruptaki yatırımcı sayısı mayısta 2 milyondu, temmuzda bu sayı 1.4 milyona kadar indi ve bu gruptaki yatırımcı sayısı 586 bin kişi azaldı. Borsadaki birikimi 5,001 TL ile 10,000 TL arasında olanların sayısı ise üç ayda 101 bin kişi azalarak 710 bine indi. Hisse senetlerinin değeri yalnızca 101 TL ile 1.000 TL arasında olanların sayısı da üç ayda 142 bin kişi azalarak 883 bin 897 kişi oldu. Borsada yatırımcı sayısının yaklaşık 1 milyon kişi azalmasında, halka arzların yaz aylarında neredeyse durma noktasına gelmesi temel etken. Sekiz şirketin halka arz olduğu mayıs ayından sonra; haziranda iki, temmuzda bir, ağustosun ilk haftasında da bir yeni şirket borsaya kote oldu. Borsadan çıkan yatırımcılarının yaş profillerine bakıldığında biraz daha dengeli bir dağılım olduğu göze çarpıyor. Borsadan kopanların 336 bini 20’li yaşlarında, 225 bini 30’lu yaşlarında, 132 bini ise 40’lı yaşlarda bulunuyor.