TOPLAM KREDİ HACMİNDE ARTIŞ DEVAM EDİYOR

Faizlerin artmasına karşın kredi hacmi genişlemeye devam ediyor. Mevduat bankalarındaki tüketici kredileri, bir önceki hafta yüzde 0.53 artarak 1 trilyon 559 milyar 269 milyon 73 bin TL oldu. Kredi hacminde kredi kartlarının payı dikkat çekici, artış sürüyor. Faizlerin yükseltilmesinin harcamalara aynı oranda yansıdığını söylemek mümkün değil. Kredi kartları bakiyesi ise yüzde 1.55 artışla 1 trilyon 857 milyar 864 milyon 846 bin TL’ye ulaştı. Tüketici kredisi ve ihtiyaç kredisi alabilen de alıyor. Bir yandan ötelenmiş beyaz eşya yenilemek gibi gereksinimler için öte yandan da enflsayondaki artışın kride faizlerindeki artıştan daha fazla olacağına yönelik beklentiyle öne çekilen tüketim sebebiyle... Mevduat bankalarındaki tüketici kredilerinin dağılımı ise şöyle: 401 milyar 372 milyon 844 bin TL konut, 68 milyar 517 milyon 858 bin TL taşıt ve 1 trilyon 89 milyar 378 milyon 371 bin TL diğer krediler. Ticari kredilere gelince... Aynı dönemde taksitli ticari krediler yüzde 0.16 yükselişle 1 trilyon 477 milyar 630 milyon 30 bin TL’ye yükseldi. Bankacılık sektörünün TCMB dahil toplam kredi hacmi de 3 Mayıs ile biten haftada 38 milyar 184 milyon 463 bin TL artarak 12 trilyon 681 milyar 194 milyon 719 bin TL’ye yükseldi. Toplam kredi hacmi, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 46.56 artış kaydetti.

MEVDUATTA DOLARİZASYON YÜZDE 55.5

Liralaşma stratejisi beklenen hızda sonuç vermese de bir ölçüde ilerliyor. Yurtiçinde tasarruf sahibi bir önceki hafta döviz mevduatlarını azalttı. Kur korumalı mevduatlarda (KKM) da düşüş yavaş bir şekilde ivmesine devam etti. TCMB verilerine göre, yurtiçi yerleşiklerin döviz mevduatı geçen hafta 2.54 milyar dolar azalışla 179.2 milyar dolar oldu. Yurtiçi yerleşiklerin parite etkisinden arındırıldığında döviz mevduatlarında ise 2.22 milyar dolarlık düşüş izlendi. Pariteden arındırılmış döviz mevduatları gerçek kişilerde 1.3 milyar dolar, tüzel kişilerde ise 928 milyon dolar azaldı. BDDK verileri KKM’de düşüş yaşandığını gösterdi. Verilere göre, KKM toplamı geçen hafta 8.44 milyar TL düşüşle 2.26 trilyon TL olarak kaydedildi. Geçen hafta itibarıyla, KKM dahil mevduat dolarizasyonu yüzde 55.5 oldu. Bu düşüşün artarak sürmesi için tasarruf sahiplerinin döviz kurlarında dramatik bir artış olmayacağına ikna olmaları gerekiyor. Ancak özellikle ‘Türkiye Ekonomi Modeli’nin uygulanmaya başlamasıyla yaşanan döviz kurlarındaki şok yükselişler ve yetkililerin açıklamalarına yetirince güven duyulmaması bu geçişin zaman alacağını gösteriyor. Haziran ayında Avrupa Merkez Bankasının eylül ayında da büyük olasılıkla Fed’in faiz indirimlerine başlayacak olması, bu geçişin hızlanmasını getirebilir. Zira küresel ekonomi iklimi, daha zayıf Euro ve dolar sürecine geçiş dönemine girildiğini gösteriyor.

NE KADAR PARA O KADAR FAİZ

Bloomberg BusinessWeek Türkiye’nin haberine göre, bankalar tasarruf sahiplerine ellerindeki paraya göre muamele yapıyor! TL mevduat hesabı açtırmak için bankaya gittiğinizde, size net bir faiz oranı belirtilmeden önce sorulan bir soru var: “Ne kadarlık bir mevduat düşünüyorsunuz?” Son iki haftada, 1-3 aylık mevduatta faizin yüzde 67-68 bandında dengelenmiş gibi görünüyor. Bu rakamın içinde döviz dönüşümlü mevduattan TL’ye dönüşte sağlanan tek seferlik çok yüksek rakamların etkisi de var. Ancak bu faiz oranı yatıracağınız para miktarına göre değişebiliyor. Düşük tutarlı bir hesap açtırdığınızda bu oranın düştüğünü görüyorsunuz. Yüksek hacimli bir hesap açtırdığınızda ise biraz pazarlık usulü bir uygulama söz konusu... Bankaya göre faiz oranı değişiklik gösterebiliyor. Yüksek ve düşük tutarlı mevduatlara farklı faiz uygulaması bankacılık sektöründe sıklıkla gözlemlenen bir uygulama... Son dönemde farklılaşan ise aradaki makasın açılması. Bu eğilim TCMB’nin de gündeminde. TCMB uzmanları da düşük ve yüksek tutarlı mevduatlara uygulanan faiz makasının açıldığını teyit ediyor. Araştırmaya göre, 2014-2022 yılları arasında düşük ve yüksek montanlı mevduat faizleri arasındaki fark 3.7 puanken sonraki dönemde bu fark 10.7 puana yükselmiş durumda.

KAMUDA TASARRUF ÖNLEMLERİNİN YOL HARİTASI BELLİ OLUYOR

Bugün kamuda tasarruf tedbirleri hakkında en azından ipuçlarını öğrenmiş olacağız. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, bu önlemlere ilişkin kamuoyunu bilgilendirecek. Şimşek, vatandaşlardan gelen tepkiyi de dikkate alarak kamuda tasarruf üzerine pek çok açıklama yapmıştı, şimdi yol haritasını göreceğiz. Hazine ve Maliye Bakanı ile Cumhurbaşkanı Cevdet Yılmaz bu konuya ilişkin bilgi verecekler. Büyük olasılıkla bundan böyle kamuda işe alımlarda kısıtlamaya gidilecek. Bu önemli bir adım olabilir, zira kamu personeli sayısında ciddi bir şişme söz konusu... 2003 yılında Türkiye’de kamuda çalışan kişi sayısı 2 milyon 187 bin 599’du. 2013 yılına gelindiğinde bu sayı 3 milyon 223 bin 484’e çıkmıştı. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nın verilerine bakıldığında, Mart 2024 itibarıyla kamuda istihdam edilenlerin sayısı 5 milyon 238 bin 424’e çıkmış durumda. Kamu işsizliğe çözüm kapısı haline gelmiş görünüyor. Aslında bu rakamlar bile Türkiye ekonomisinin nasıl bir kriz içinde olduğunun göstergesi. Mesele şu ki, yine bu rakamlar krizin bir sebebi de!.. Peki tek sorun bu şişkin personel sayısı mı? Eğer ki kamuda tasarruf yapılacaksa, başta altyapı yatırımları olmak üzere pek çok yatırımın askıya alınması, bir öncelikler listesi çıkarılıp kalan yatırımların ötelenmesi şart görünüyor. Meseleyi makam otomobilleri ya da bazı bürokratların sonradan görmeliğinden kaynaklı israfı üzerinden okumaya kalkarsak yanılmış oluruz. Tabii ki israf da ortadan kalkmalı, ama akılcı bir yatırım politikasına geçiş en önemli adım olacaktır.