DAR VE ORTA GELİR GRUBU KREDİ KARTI BORCU KRİZİNDE

Vatandaşların takibe düşen borçları dikkat çekici şekilde artıyor. BDDK'nın 19 Temmuz haftasına ait verileri kredi tahsillerinde yaşanan sorunların arttığını gösterdi. Bankaların vadesinde tahsil edemediği için icra takibine aldığı batık krediler, bir haftada 13 milyar 323 milyon TL artarak 238 milyar 385 milyon TL’ye ulaştı. Bu artışın 3 milyar 658 milyon TL’si bireysel kredi ve kredi kartları borçlarından oluştu. Batık kredilerin kredi stokuna oranı henüz düşük bir seviyede sayılabilir, ancak geçen yılın aralık ayından başlayan hızlı yükseliş sürüyor. Batık krediler geçen yılın aralık ayının son haftasına göre yüzde 24.5 oranında artarken, son bir yılda yaşanan artış yaklaşık yüzde 40’ı buldu. Kredi faizlerinin yükselmesiyle artan batık krediler en çok dar ve orta gelirli vatandaşları etkiliyor. Faiz oranlarında yaşanan yüksek seyir ve yüksek enflasyon, geliri artmayan yurttaşların borçlarını geri ödemelerini zorlaştırıyor. Vatandaşın zamanında ödeyemediği için bankalar tarafından icra takibine alınan bireysel kredi ve kredi kartı borçlarında yılbaşından bu yana 30 milyar 514 milyon TL'lik artış yaşandı. Aralık ayının son haftasından bu yana yüzde 68 oranında artan bireysel kredi ve kredi kartı kaynaklı takipteki alacaklar, 75 milyar 349 milyon TL’ye ulaştı. Sadece batık kredi kartı borçlarında son bir yılda yüzde 245, batık ihtiyaç kredisi borçlarında ise yüzde 59.9 oranında artış oldu. Geçen yıl 10 milyar 99 milyon TL olan batık kredi kartı borcu, 19 Temmuz itibarıyla 34 milyar 859 milyon TL’ye, batık ihtiyaç kredisi borcu ise 25 milyar 336 milyon TL’den 39 milyar 757 milyon TL'ye çıktı. Ticari kredilerdeki batık oranında ise özellikle son dört haftada ciddi artış yaşandı. Haziran ayının son haftasında 147 milyar 710 milyon TL olan batık ticari ve diğer kredi borçları yüzde 10 artarak 163 milyar 35 milyon TL’ye ulaştı. Batık ticari kredilerdeki yıllık artış yüzde 21.3 oldu.

EMLAK PİYASASINI BUNALTAN İKİ ETMEN

Konut sektöründeki durgunluk ve inşaat maliyetlerindeki artış emlak piyasasında sıkıntının artarak süreceğini işaret ediyor. İnşaat maliyetleri yükselmeye devam ederken, konut fiyatlarında artış maliyet artışının gerisinde kaldı. Azalan talep nedeniyle konut üreticileri maliyeti fiyatlara yansıtamadı. TÜİK tarafından açıklanan ‘inşaat maliyet endeksi’ ile TCMB’nin açıkladığı yeni ‘konut fiyat endeksi’ kıyasladığında, son aylarda ev fiyatlarındaki artışın maliyet artışının gerisinde kaldığı görülüyor. Bu durum potansiyel alıcı için fırsat, ancak sağlıklı ve sürdürülebilir bir eğilim değil. Talebin zayıf olduğu dönemlerde fiyat artışı maliyetlerin gerisinde kalabilir, ancak uzun dönemde bu iki artış paralel gitmek durumunda... Şimdilik müteahhitler kâr marjından mecburen taviz veriyor. Çünkü başlanan ve bitirilmesi gereken bir proje söz konusu. Ancak piyasa açıldığı, yeni konut projeleri hayata geçtiği zaman, üreticiler yeni maliyete göre fiyatlama yapacak. İkinci el konutlarda ise başka bir etmen fiyatların aşağı çekilmesini getiriyor. İkinci el konut pazarında maliyetinden daha ucuza satılan evler var. Özellikle mevduata dönmek isteyen, nakde ihtiyacı olan ya da farklı bir yatırım planlayan mülk sahipleri yüzde 20’ye varan oranda indirim yapıyor. Hem mevduat faizlerindeki artış hem de konut kredilerindeki artış ikinci el konut fiyatlarının düşmesini getiriyor. İlki evini satıp mevduat faizinden yararlanmak isteyen mülk sahiplerinin artan arzı sebebiyle, ikincisi ise konut kredilerinin faizlerinin yüksek olması sebebiyle talebin daralması sebebiyle... Şu anda biriken bir talep söz konusu. Bu nedenle piyasa hareketlenince fiyat artışı kaçınılmaz olacak. TCMB’nin son açıkladığı verilere göre, konut fiyat endeksi mayısta bir önceki aya göre yüzde 1.3, bir önceki yılın aynı ayına göre nominal olarak yüzde 45 arttı, reel olarak ise yüzde 14.9 azaldı. Yeni ve ikinci el ayrımı yapılmadan bakıldığında, ülke genelinde ortalama metrekare fiyatı 33,459 TL’ye çıktı. Yani 100 metrekare evin ortalama fiyatı 3.3 milyon TL’yi geçti. İstanbul’da ortalama metrekare fiyatı 47,298 TL’ye, Ankara’da 26,930 TL’ye, İzmir’de ise 38,874 TL’ye yükseldi.

ABD VERİLERİ BEKLENTİLERE UYGUN

ABD’den gelen veriler, Fed’in sonbaharda faiz indirimine başlama ihtimalini güçlendiriyor. Her ne kadar Fed Başkanı Jerome Powell ihtiyatlı açıklamalarını sürdürse de piyasalar artık faiz indirimine odaklanmış durumda. Eğer ki sürpriz bir olumsuz veri gelmezse... Son gelen veriler de faiz indirimine göz kırpar nitelikte. ABD Ticaret Bakanlığı, haziran ayına ait kişisel gelir ve tüketim harcamaları verilerini açıkladı. Buna göre, ülkede kişisel gelirler, haziranda bir önceki aya kıyasla yüzde 0.2 artış gösterdi. Kişisel tüketim harcamaları fiyat endeksi ise haziranda aylık bazda yüzde 0.3 arttı. Bu dönemde kişisel tüketim harcamaları fiyat endeksinin aylık bazda yüzde 0.3 artması öngörülüyordu. Kişisel tüketim harcamaları fiyat endeksi mayısta yüzde 0.2 yükselmişti. Fed'in enflasyon göstergesi olarak dikkate aldığı gıda ve enerji kalemlerinin hesaplama dışı tutulduğu çekirdek kişisel tüketim harcamaları fiyat endeksi, aynı dönemde aylık bazda yüzde 0.2 ve yıllık bazda yüzde 2.6 arttı. Beklenti aylık olarak yüzde 0.2, yıllık olarak 2.5 artış göstermesi yönündeydi. Piyasa beklentilerine paralel artış kaydeden çekirdek kişisel tüketim harcamaları fiyat endeksi, mayısta aylık yüzde 0.1 ve yıllık yüzde 2.6 artmıştı.

RUSYA MERKEZ BANKASI’NDAN YILIN İLK POLİTİKA FAİZİ ARTIRIMI

Rusya Merkez Bankası, enflasyondaki hızlanmanın etkisiyle bu yıl ilk kez faiz artışına gitti. Rusya Merkez Bankası politika faizini 2 puan artırarak yüzde 18'e çıkardı. Piyasa beklentisi de faizin bu seviyeye yükseltileceği yönündeydi. Karar metninde yetkililer önümüzdeki toplantılarda daha fazla faiz artışının gerekliliğini değerlendireceklerini belirtti. Metinde, “Enflasyonun yeniden düşmeye başlaması için para politikasının daha da sıkılaştırılması gerekiyor. Enflasyonun hedefe dönmesi, daha önce tahmin edilenden çok daha sıkı parasal koşullar gerektirmektedir” ifadeleri kullanıldı. Sürekli olarak arzı aşan iç talep, Rusya-Ukrayna savaşının aşırı ısınmasına neden olduğu bir ekonomi ve son derecede sıkı bir işgücü piyasası ekonomiyi zorluyor. Rusya Merkez Bankası'nın geçen yılın haziran ayında faiz artırımlarına ara vermesinden bu yana Rusya'da fiyat artışları hızlandı ve yüzde 4'lük hedeften uzaklaşıldı. Son rakamlar ülkede enflasyonun yüzde 9'a çıktığını gösteriyor. Tüm bu olumsuzluklara karşın, Rusya ekonomisinin oldukça dirençli olduğunu söylemek gerek. Tek başına savaşa ve ambargoya karşı bir başka ülkenin ayakta kalması oldukça güçken...