MERKEZİ BÜTÇEDE KARADELİK

Para politikalarının enflasyonla mücadelede tek başına yetersiz kaldığı, bu mücadelenin maliye politikalarıyla desteklenmesi gerektiğini herkes söylüyor da, bu sadece sözde kalıyor. İşte bunun en açık göstergelerinden biri... Yılın ilk on ayında 6 trilyon TL'ye yaklaşan vergi gelirine rağmen merkezi yönetim bütçesi 1.3 trilyon TL açık verdi. Ekonomik dengeleri rasyonel zemine oturtma hedefiyle geçen yıl göreve gelen yeni ekonomi yönetiminin çeşitli vergi paketleriyle desteklediği parasal sıkılaştırma programı devam ederken, bütçenin son bir yılda verdiği açık 2 trilyon TL'yi aştı. Ekim ayında 769 milyar 200 milyon TL'lik toplam bütçe gelirine karşılık 955 milyar 5 milyon TL'lik bütçe harcaması yapıldı ve bir ayda 186 milyar 300 milyon TL bütçe açığı verildi. Geçen yılın aynı ayına göre, harcamalar yüzde 67.9, toplam gelirler ise yüzde 62.4 arttı, bütçe açığı aylık bazda yüzde 95.1 büyüdü. Ekimde vergi gelirleri yüzde 57.2 artışla 643 milyar 600 milyon TL, diğer bütçe gelirleri yüzde 95.3 artışla 125 milyar 6 milyon TL oldu. Ekim ayı bütçe giderlerinin 819 milyar 300 milyon TL'sini geçen yılın aynı ayına göre yüzde 63.1 artan faiz dışı harcamalar, 136 milyar 200 milyon TL'sini ise yüzde 103.9 artan faiz ödemeleri oluşturdu. Geçen yılın aynı ayına göre, yüzde 74.7 daha büyük olmak üzere 50 milyar 100 milyon TL'lik faiz dışı bütçe açığı verildi. Ocak-ekim döneminde bütçe harcamaları geçen yılın aynı dönemine göre, yüzde 79.4 artarak 8 trilyon 114 milyar 100 milyon, bütçe gelirleri ise yüzde 75.1 ile daha düşük bir artışla 6 trilyon 853 milyar 800 milyon TL oldu. Geçen yıl ilk on ayda 608 milyar 100 milyon TL olan bütçe açığı bu yıl aynı dönemde yüzde 107.3 büyüyerek 1 trilyon 260 milyar 300 milyon TL'ye yükseldi. On aylık bütçe giderlerinin 7 trilyon 65 milyar 200 milyon TL'lik bölümünü, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 77.3 artan faiz dışı harcamalar oluştururken, bu dönemde faiz ödemeleri yüzde 95.1 artarak 1 trilyon 48 milyar 200 milyon TL'ye ulaştı. Geçen yıl ilk on ayda 70 milyar 400 milyon TL olan faiz dışı bütçe açığı bu yıl aynı dönemde 211 milyar 400 milyon TL ile bunun üç katı düzeyinde gerçekleşti. Merkezi yönetim bütçesinin ekim sonu itibarıyla, son bir yıldaki açığı ise 2 trilyon 32 milyar 900 milyon TL'ye ulaştı. Son bir yılda toplam bütçe harcaması 10 trilyon 180 milyar 300 milyon TL'ye ulaşırken, elde edilen toplam bütçe geliri 8 trilyon 147 milyar 400 milyon TL'de kaldı.

SEBZE-MEYVEYİ DAHA DA
PAHALIYA YİYECEĞİZ
Bu enflasyonist sürecin dar ve orta gelirlilerin yaşam kalitesindeki en olumsuz ekisi gıda enflasyonu... Harcama kalemlerinde özellikle dar gelirli vatandaşın bütçesinde en çok yer kaplayan gıda kalemi enflasyonda da hissedilir kısmı daha da etkili kılıyor. Artık Türkiye'de sağlıksız beslenme en temel sorunlardan biri. Ve kısa vadede gıda fiyatlarındaki artış seyri devam edecek. Tarım ürünleri üretici fiyat endeksi (tarım-ÜFE) ve tarımsal girdi fiyat endeksi (tarımsal-GFE) verileri bunu teyit ediyor. Tarımsal girdi fiyatlarındaki artışın yanı sıra, sektördeki yapısal sorunlar gıda fiyatlarındaki artışlarda temel etkenler. Yaz döneminde, temmuz ve ağustos aylarında genel olarak düşüş eğilimine giren ya da ortalamaların altında seyreden tarım-ÜFE ve tarımsal-GFE, 2023 Temmuz ve Ağustos aylarındaki yüksek seyriyle, tüketici fiyatları endeksi (TÜFE/enflasyon) üzerinde de etkili olmuştu. Kurdaki seyrin öncelikli etkilediği tarımsal-GFE, döviz kurlarındaki yatay seyirle geçen yıldan bu yana eski görünümüne dönmüştü, 2024 Mayıs’tan bu yana tarım-ÜFE de seyrinde iyileşme gösteriyordu. Bu endekslerin geçişkenliğiyle yükselen gıda enflasyonunda yeniden yükselişin görülmesi de verilerin yakından izlenmeye devam edilmesi gerektiğini işaret etti. 2024 yılı sonuna yaklaşırken, tüm endekslerde seyrin halen yükseliş yönünde olması da mutfak bütçesini daha çok etkileyecek gibi görünüyor. Yani sebzeyi de meyveyi de, eti de sütü de daha yüksek fiyatlara satın almak zorunda kalacağız.

KONUT SATIŞLARINDA
HIZLI BİR CANLANMA
Yatırım yapacak kadar cebinde parası kalmış olanların eğiliminde keskin bir değişim olduğu söylenebilir. Ya kur korumalı mevduattan çıkış yapanlar, paralarını TL ya da döviz mevduata, borsaya ya da altına yatırmak yerine konut almaya yöneldi ya da yastık altındaki tasarruflar konut piyasasına akıyor. Bir ölçüde konut kredilerinde biraz daha uygun faiz oranları uygulanması da etkenlerden biri olabilir. TÜİK verilerine göre, Türkiye genelinde konut satışları ekim ayında bir önceki yılın aynı ayına göre, yüzde 76.1 oranında artarak 165 bin 138 oldu. Konut satış sayısının en fazla olduğu iller sırasıyla 24 bin 812 ile İstanbul, 15 bin 257 ile Ankara ve 8 bin 658 ile İzmir... Konut satışı geçen ay yüzde 37.3 artışla iki yılın zirvesine geldi. Bu verilere göre, konut satışları üst üste dört ay 2024 zirvesini yeniledi. Türkiye genelinde ipotekli konut satışları ekim ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 278.2 oranında artarak 21 bin 95 oldu. Toplam konut satışları içinde ipotekli satışların payı yüzde 12.8 olarak gerçekleşti. Ocak-ekim döneminde gerçekleşen ipotekli konut satışları ise bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 31.9 oranında azalarak 113 bin 405 oldu. Ekim ayında 5 bin 167 ocak-ekim döneminde ise 26 bin 869 ipotekli konut satışı, ilk el olarak gerçekleşti. Türkiye genelinde diğer konut satışları ekim ayında bir önceki yılın aynı ayına göre, yüzde 63.3 oranında artarak 144 bin 43'e yükseldi. Toplam konut satışları içinde diğer satışların payı yüzde 87.2 olarak gerçekleşti. Ocak-ekim döneminde gerçekleşen diğer konut satışları ise bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 20.7 oranında artarak 998 bin 969 seviyesine çıktı. Türkiye genelinde ilk el konut satış sayısı ekim ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 97.3 oranında artarak 57 bin 679 oldu. Toplam konut satışları içinde ilk el konut satışının payı yüzde 34.9... İlk el konut satışları ocak-ekim döneminde ise bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 20.4 oranında artarak 358 bin 558 olarak gerçekleşti. Türkiye genelinde ikinci el konut satış sayısı ekim ayında bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 66.5 oranında artarak 107 bin 459 oldu. Toplam konut satışları içinde ikinci el konut satışının payı yüzde ise 65.1... İkinci el konut satışları ocak-ekim döneminde ise bir önceki yılın aynı dönemine göre, yüzde 8.3 oranında artarak 753 bin 816 olarak gerçekleşti.

ALTIN 2025'TE YENİDEN
YÜKSELİŞE GEÇEBİLİR
ABD başkanlık seçimlerinden önce rekor üstüne rekor kıran ons altın 30 Ekim'de 2,790 doları görmüştü. Seçimin ardından gelen sert düşüşle ons altın haftayı yüzde 4.41 değer kaybıyla 2,566 dolardan kapattı. ABD seçimlerini Donald Trump'ın kazanacağı anlaşıldığı andan itibaren ons altında sert düşüşler yaşanmaya başladı. Ancak, bu eğilimin bir süre daha devam ettikten sonra, altının yeniden seçim öncesindeki seviyeleri yakalaması bekleniyor. Büyük olasılıkla şubat ayı itibarıyla yukarı yönlü bir düzeltme sürecine girilmesi beklenebilir. Halihazırda, Trump'ın kripto varlıklara yönelik yeni düzenlemeler yapacağına ilişkin vaat, altından bu varlıklara kayışa sebep oluyor. Trump döneminde savaşların azalacağına yönelik beklentinin çok da gerçekçi olmadığını söylemek gerek. Şu anda olası kabinede adı geçen isimlere bakıldığında, Oradoğu'da savaşın alevlenmesini, İran'ın kuşatılmasına hız verilmesini, Çin ile gerilimin tırmanmasını beklemek gerek. Piyasalar şimdilik bu riski dikkate almıyor ya da görmezden gelmeyi tercih ediyor gibi görünüyor. Kripto varlıkların önünü açacak düzenlemelerin ise öyle kısa sürede uygulamaya geçmesi o kadar mümkün değil. Bu düzenlemelerin ötelenmesi halinde, kripto varlıklardan altına geçiş eğilimi de gündeme gelebilir. Yani kısa vadede altında olumsuz, orta vadede yine olumlu bir tablo görmek mümkün.