BU AY DA TCMB'DEN FAİZ
İNDİRİMİ BEKLEYEN YOK
Sanki dezenflasyon süreci tıkır tıkır işliyormuş gibi, TCMB'nin ne zaman faiz indirimine başlayacağını tartışıp duruyoruz üç aydır. Hatta kasım ayında TCMB'nin politika faizi indirimine başlayabileceğini iddia edenler bile vardı. Sonra aralık ayına ötelediler bu beklentiyi... Aralıkta da faiz indirimi olmayacak büyük olasılıkla, ki zaten olmaması gerekiyor. Ancak hâlâ bu beklenti içinde olanlar var! Üstelik TCMB 2024 enflasyon beklentisini 6 puan yukarı revize etmişken... Resmi veriler ışığında bile, ki gerçeklikten kopuk olduğu biliniyor, iyi ihtimal 2025'in ikinci çeyreğinde politika faizi indirimi söz konusu olabilir gibi duruyor, o da her şey yolunda giderse! Gelelim bu perşembeye... AA Finans'ın TCMB'nin 21 Kasım Perşembe günü yapılacak Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısına yönelik beklenti anketi, on ekonomistin katılımıyla gerçekleşti. Anket sonuçlarına göre, ekonomistlerin tamamı politika faizinin yüzde 50'de sabit bırakılacağını öngörüyor. Ekonomistlerin yıl sonu politika faizi beklentilerinin ortalaması ise yüzde 49.10 olarak hesaplandı. Yıl sonuna ilişkin beklentilerini paylaşan ekonomistlerden altısı yıl sonunda politika faizinin yüzde 50, biri yüzde 48.5 ve üçü yüzde 47.5 olacağını öngördü. Geçen ay gerçekleştirilen PPK toplantısında politika faizi yüzde 50'de sabit bırakılmıştı. Yani bu ay politika faizinin sabit kalacağı kesin, gelecek ay da öyle kalması gerek, ocak ayında da... Politika faizinin indirilmesine yönelik tüm siyasi baskılara ekonomi yönetimi ne kadar dayanabilir, asıl anket bu konuda yapılmalı sanırım.

KREDİ KARTLARINDATAKİPTEKİ
ALACAK ORANI YÜZDE 2.81'E ULAŞTI
Bireysel kredi kartı harcamaları artarken, bireysel kredi kartlarında takipteki alacak oranı ise çok daha hızlı bir oranda artış kaydetti. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) haftalık verilerine göre, bu yıl 8 Kasım itibarıyla bireysel kredi kartlarında takipteki alacak oranı yüzde 2.81’e yükseldi, bir yıl önce aynı hafta bu oran yüzde 1.33 seviyesindeydi. Yüzde 111.3 artan takipteki bireysel kredi oranına karşılık bireysel kredi harcamaları aynı dönemde sadece yüzde 64.2 yükseldi. TCMB bir dönem politika faizi artışlarını kredi kartı faizlerine yansıtmamış, bu dönemde kredi kartı harcamaları çok ivmelenmişti. Ardından bireysel kredi kartı azami faiz oranları yükseltildi. 26 Eylül’de BDDK 50,000 TL üzeri kartlarda asgari ödeme tutarını arttırdı, ayrıca kredi kartı ve ihtiyaç kredi borcu için yapılandırma vadesini 60 aya yükseltti. Buna adımların ardından, bireysel kredi kartlarında yüksek artışlar dizginlendi, ancak yapılandırmaya rağmen takipteki kredi kartı oranlarında yükseliş hız kesmedi. BDDK verilerine göre, 8 Kasım itibariyle bireysel kredi kartı harcamaları 1 trilyon 667 milyar 365 milyon TL'ye yükseldi. Geçen yıl aynı haftada bireysel kredi kartı hacmi 1 trilyon 15 milyar 687 milyon TL'ydi. Bir yılda bireysel kredi kartı harcamaları hacmi nominal olarak yüzde 64.2 arttı. Takipteki alacak miktarı da bu yıl 8 Kasım haftasında 46 milyar 855 milyon 300 TL'ye geldi. Bu rakam, geçen yılın aynı haftasında 13 milyar 510 milyon TL seviyesindeydi. Bu, bir yılda bireysel kredi kartlarında takipteki kredi hacminin yüzde 246.8 arttığını ortaya koyuyor.

MERKEZİ BÜTÇEDE KARADELİK

Para politikalarının enflasyonla mücadelede tek başına yetersiz kaldığı, bu mücadelenin maliye politikalarıyla desteklenmesi gerektiğini herkes söylüyor da, bu sadece sözde kalıyor. İşte bunun en açık göstergelerinden biri... Yılın ilk on ayında 6 trilyon TL'ye yaklaşan vergi gelirine rağmen merkezi yönetim bütçesi 1.3 trilyon TL açık verdi. Ekonomik dengeleri rasyonel zemine oturtma hedefiyle geçen yıl göreve gelen yeni ekonomi yönetiminin çeşitli vergi paketleriyle desteklediği parasal sıkılaştırma programı devam ederken, bütçenin son bir yılda verdiği açık 2 trilyon TL'yi aştı. Ekim ayında 769 milyar 200 milyon TL'lik toplam bütçe gelirine karşılık 955 milyar 5 milyon TL'lik bütçe harcaması yapıldı ve bir ayda 186 milyar 300 milyon TL bütçe açığı verildi. Geçen yılın aynı ayına göre, harcamalar yüzde 67.9, toplam gelirler ise yüzde 62.4 arttı, bütçe açığı aylık bazda yüzde 95.1 büyüdü. Ekimde vergi gelirleri yüzde 57.2 artışla 643 milyar 600 milyon TL, diğer bütçe gelirleri yüzde 95.3 artışla 125 milyar 6 milyon TL oldu. Ekim ayı bütçe giderlerinin 819 milyar 300 milyon TL'sini geçen yılın aynı ayına göre yüzde 63.1 artan faiz dışı harcamalar, 136 milyar 200 milyon TL'sini ise yüzde 103.9 artan faiz ödemeleri oluşturdu. Geçen yılın aynı ayına göre, yüzde 74.7 daha büyük olmak üzere 50 milyar 100 milyon TL'lik faiz dışı bütçe açığı verildi. Ocak-ekim döneminde bütçe harcamaları geçen yılın aynı dönemine göre, yüzde 79.4 artarak 8 trilyon 114 milyar 100 milyon, bütçe gelirleri ise yüzde 75.1 ile daha düşük bir artışla 6 trilyon 853 milyar 800 milyon TL oldu. Geçen yıl ilk on ayda 608 milyar 100 milyon TL olan bütçe açığı bu yıl aynı dönemde yüzde 107.3 büyüyerek 1 trilyon 260 milyar 300 milyon TL'ye yükseldi. On aylık bütçe giderlerinin 7 trilyon 65 milyar 200 milyon TL'lik bölümünü, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 77.3 artan faiz dışı harcamalar oluştururken, bu dönemde faiz ödemeleri yüzde 95.1 artarak 1 trilyon 48 milyar 200 milyon TL'ye ulaştı. Geçen yıl ilk on ayda 70 milyar 400 milyon TL olan faiz dışı bütçe açığı bu yıl aynı dönemde 211 milyar 400 milyon TL ile bunun üç katı düzeyinde gerçekleşti. Merkezi yönetim bütçesinin ekim sonu itibarıyla, son bir yıldaki açığı ise 2 trilyon 32 milyar 900 milyon TL'ye ulaştı. Son bir yılda toplam bütçe harcaması 10 trilyon 180 milyar 300 milyon TL'ye ulaşırken, elde edilen toplam bütçe geliri 8 trilyon 147 milyar 400 milyon TL'de kaldı.

SEBZE-MEYVEYİ DAHA DA
PAHALIYA YİYECEĞİZ
Bu enflasyonist sürecin dar ve orta gelirlilerin yaşam kalitesindeki en olumsuz ekisi gıda enflasyonu... Harcama kalemlerinde özellikle dar gelirli vatandaşın bütçesinde en çok yer kaplayan gıda kalemi enflasyonda da hissedilir kısmı daha da etkili kılıyor. Artık Türkiye'de sağlıksız beslenme en temel sorunlardan biri. Ve kısa vadede gıda fiyatlarındaki artış seyri devam edecek. Tarım ürünleri üretici fiyat endeksi (tarım-ÜFE) ve tarımsal girdi fiyat endeksi (tarımsal-GFE) verileri bunu teyit ediyor. Tarımsal girdi fiyatlarındaki artışın yanı sıra, sektördeki yapısal sorunlar gıda fiyatlarındaki artışlarda temel etkenler. Yaz döneminde, temmuz ve ağustos aylarında genel olarak düşüş eğilimine giren ya da ortalamaların altında seyreden tarım-ÜFE ve tarımsal-GFE, 2023 Temmuz ve Ağustos aylarındaki yüksek seyriyle, tüketici fiyatları endeksi (TÜFE/enflasyon) üzerinde de etkili olmuştu. Kurdaki seyrin öncelikli etkilediği tarımsal-GFE, döviz kurlarındaki yatay seyirle geçen yıldan bu yana eski görünümüne dönmüştü, 2024 Mayıs’tan bu yana tarım-ÜFE de seyrinde iyileşme gösteriyordu. Bu endekslerin geçişkenliğiyle yükselen gıda enflasyonunda yeniden yükselişin görülmesi de verilerin yakından izlenmeye devam edilmesi gerektiğini işaret etti. 2024 yılı sonuna yaklaşırken, tüm endekslerde seyrin halen yükseliş yönünde olması da mutfak bütçesini daha çok etkileyecek gibi görünüyor. Yani sebzeyi de meyveyi de, eti de sütü de daha yüksek fiyatlara satın almak zorunda kalacağız.