Mühdan Sağlam

msaglam@gazeteduvar.com.tr
TÜM YAZILARI
Göğe bakalım: Bir yıldız kayıyor, Duvar veda ediyor Tüm çalışma arkadaşlarım Duvar’da çeşitliliğin, hakkın, adaletin, bağımsız gazeteciliğin sesiydi… Benim bireysel hayatımda Duvar büyüdüğüm bir yuva, her gün yeniden öğrendiğim bir okul, bir yazı yazılacaksa gerekirse iki hafta emek vermek demekti, çünkü Duvar okuru, satır satır okurdu yazıyı, mail atar, eksik gördüğünü söylerdi. Derse hazırlanmaktı bir nevi Duvar’da bir söyleşi, bir yazı, bir yayına hazırlanmak…
Tersine Kissinger stratejisi: Rusya, Çin'den kopar mı? Rusya, pragmatik dış politika anlayışıyla elbette yaptırımların kaldırılmasını ve Çin’e olan bağımlılığının azaltılmasını isteyecektir. Ancak, ABD’nin tutarsız yönetim değişiklikleri ve tehdit algıları ışığında, Rusya'nın, Çin’i doğrudan karşısına almayı göze alması pek olası değil. Moskova fırsat pençelerini değerlendirse de istikrar talebini önceleyecektir. ABD Ukrayna minerallerinin yarısını alarak savaşın kazananı mı oluyor? Rusya, aslında Ukrayna işgali ve Batı-Rusya Savaşı’na girerek ABD ve şirketlerin en kârlı biçimde masadan ayrılmasına zemin hazırlamış oldu. Anlaşma onaylanırsa açıktır ki kazanan Washington DC olacak.
'Türkiye Ukrayna’da varılan bir çözümden kazançlı çıkar' Trump'ın ikinci dönemi, Rusya-Ukrayna savaşı için de yeni gelişmelere gebe. Oxford Üniversitesi St Antony's College Avrupa Çalışmaları Merkezi Dahrendorf Programı Direktörü Dr. Dimitar Bechev, savaşın bitmesi durumunda Türkiye-Rusya ilişkilerinin geleceği, Avrupa ülkelerinin gelecek endişesinin kaynağı ve Karadeniz'de olası yeni gelişmeleri değerlendirdi. Ukrayna’ya ne olacak II: Münih’teki göz yaşlarından Çin ile rekabete Trump, Çin’e dönük gümrük vergilerini artırınca ABD’nin kritik minerallere erişimi de riske giriyor. Trump öyle ya da böyle Rusya ile uzlaşarak ya da Ukrayna’ya biraz daha alan açarak bu minerallere ulaşmak isteyecektir. Zelenski farkında değilse de Putin bu hesabı iyi okuyor. Bu nedenle pazarlık çetin olacak. Ukrayna’ya ne olacak I: Borç boyunduruğu ve Rusya’nın alacakları Ukrayna savaş halindeydi, ayakta kalmaya çalışıyordu, borç vermeleri kötü değil denebilir, ancak bu borçların tahsilinde savaşa bakılmadığının örneği yine Ukrayna’da görüldü. Ukrayna IMF’den daha önce aldığı borçların ödemesine devam etti. Bu geniş borç denklemi, Ukrayna mineralleri ve madenleri konusuna, barış sağlandığında beklenecek paylaşıma, şirketlerin haraç mezat satışına, kimin neyi nasıl alacağına etki edecek. 'Trump ABD’de otoriter bir model kurmanın işe yarayacağını düşünüyor' Dr. Şahan Savaş Karataşlı ile söyleşimizin ikinci bölümünde ABD'nin iç siyasetini, Trump'ın seçmen tabanını ve ekonomik destekçilerini, tekno milyarderlerle ilişkilerinin geleceğini ve sağ politikalarla oluşturmaya çalıştığı siyasi modeli konuştuk. Karataşlı'ya göre ABD'de demokrasinin gerilemesi Trump ile başlamadı ama onunla hızlandı. 'Trump’ın Gazze çıkışı, Ortadoğu’daki iddiasının değiştiğine işaret' Donald Trump'ın ikinci başkanlık dönemi, radikal yaptırımlar ve sert söylemlerle başladı. Dr. Şahan Savaş Karataşlı'ya göre, bunlar ABD'nin hegemonik gücünü yitirdiğine işaret. Erdoğan-Trump ilişkisinin de karşılıklı sınanmaya devam edeceğini belirten Karataşlı ile Trump'ın çıkışlarını ve Ortadoğu'da yeni dengeleri konuştuk. Trump’ın tarifeleri: Muhafızlar gümrük kapılarını tutun! Trump’ın “Amerika’yı yeniden büyük yapma” hedefi neredeyse her sektörde fazla veren bir ekonomi modeli tahayyülüne dayanıyor. Öte yandan aldığı tedbirler küresel düzeyde doların gücünün artmasına neden oldu. Buysa ABD’nin ihracatta rekabetçiliğini azaltıyor. Dahası, Amerikalı tüketiciler de ithal ürünler için iki kat ödeme yapmak zorunda kalacak ve gümrük vergileri ithal bileşenler kullanan ABD'li şirketler için maliyetleri artıracak. Trump’ın altın çağı: Drill baby, drill Trump, uluslararası anlaşmalara, iklim değişikliği gibi konulara kulağını tıkayarak ABD’ye altın çağını yaşatmak iddiasıyla yerin altından ne çıkıyorsa enerjiye çevirelim demeye getiren kararnamelerle yola koyuldu. Ne var ki piyasa dinamikleri, gümrük vergilerinin ters tepme ihtimali gibi riskler üreticileri temkinli olmaya itiyor. 'Rejim otoriterleşiyor demek yetmiyor, başka bir yere gidiyoruz' Doç. Dr. Galip Yalman ile Kapitalizmin kriz üretme ve çözme kapasitesi, Dünya ekonomisi ve otoriter rejimlerin niteliği üzerine uzun bir söyleşi gerçekleştirdik. Yalman'a göre neoliberalizm devlet-piyasa ilişkilerinin yeniden kurgulanması yolu ile kapitalist sistemin reforma tabi tutulması için geliştirilen bir devlet projesi. Yıldız: Çözüm, çatışmanın ciddiyetini tanımaktan geçiyor Kürt sorunu konusunda toplumda yaygın bir kayıtsızlık olduğunu belirten Dr. Yeşim Yaprak Yıldız, "Bugüne kadar Kürt meselesi, hep bir ulusal güvenlik sorunu, bir bölücülük sorunu olarak kurula geldi, dış güçlerin ülkeyi bölmek için, ya da zayıflatmak için kullandığı bir meseleymiş gibi konuşuldu. Herkeste sürekli sorun kendilerini aşan, akıllarının yetmediği, kendisini bir parçası olarak görmediği bir sorunmuş algısı var" dedi. Aynı nakarat, hep aynı, aynı: Katar-Suriye-Türkiye Doğal Gaz Hattı Henüz Suriye’de taşlar yerine oturmamışken, değişen küresel gaz piyasa dinamikleri ortadayken, net sıfır hedefleri uyarınca gaza olan talepte gerileme projeksiyonu ve ihtimali yabana atılmayacak noktadayken ve Katar’ın içinde bulunduğu koşullar dikkate alındığında hattın gündeme gelmesi gerçekten spekülasyon izlenimi veriyor. 2025’te Dünya: Suriye ve İsrail-Filistin 7 Ekim'den sonra Ortadoğu'da art arda yaşanan gelişmelerin kazananları listesinde hangi ülkeler, hangi isimler var? Kaybedenler listesinin başında yer alan İran'ın bundan sonraki hamleleri neler olacak? İkinci Trump dönemi Ortadoğu dengelerini nasıl etkileyecek? Dr. Can Cemgil ve Dr. Erhan Keleşoğlu ile bu soruların yanıtlarını konuştuk. 'Pezeşkiyan nükleer uzlaşıyla yaptırımlardan kurtulmayı hedefliyor' Ortadoğu hiç bitmeyen çatışmalar, 2025'te aktörlerin yeni konumları ile nasıl şekillenecek? Kilit konumdaki İran, Trump'ın başkanlık koltuğuna oturması ile yeni çatışmaların ve gerilimlerin adresi mi olacak? İsrail İran'a saldıracak mı? ABD-İran arasında yeni bir nükleer kriz yaşanacak mı? Tüm bu soruları TOBB ETÜ Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü öğretim üyesi Dr. Gülriz Şen değerlendirdi. 2025’te Dünya: ABD ve Avrupa Birliği Trump'ın başkan olduğu, Avrupa Birliği'nin ortak bir dış politika oluşturmakta zorlandığı, Avrupa ve Orta Doğu'da savaşların yaşandığı, Almanya ve Fransa'nın seçimlere hazırlandığı bir 2025'te dünyada ve Türkiye'de dengeler nasıl gelişecek. Doç. Dr. Efe Tokdemir ve Doç. Dr. Sinem Ünaldılar ile ABD ve Avrupa Birliği üzerinden 2025 beklentilerini konuştuk. 2025’te dünya: Küresel Güney ve göç Dr. Mustafa Kutlay ve Doç. Dr. Bezen Balamir Coşkun, 2025’te Küresel Güneyi nelerin beklediğini, Türkiye’nin BRICS’e başvurusunun arka planını, dünyada değişen göç politikalarını ve ABD ve AB’nin göç konusundaki olası adımlarını değerlendirdi. '2025’te dünyada güvenlik, birlik, refah anlatısı cezbedici olabilir' 2025 yılı, ABD'de yeniden Trump'ın seçildiği, Avrupa'da sağ liderlerin öne çıktığı, Orta Doğu'da Suriye'nin yeni yönetimi ile dengelerin tümüyle değişeceği, tüm dünyada kartların yeniden karıştırıldığı bir siyasi konjonktürde başladı. Bilgi Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü öğretim üyesi Dr.Tuğçe Erçetin ile bu dengeleri değerlendirdik. Yeni Suriye ve Rusya-İsrail ilişkilerinin geleceği Esad’ın devrilmesinin ardından Rusya, Suriye’deki üslerini korumaya çalışıyor. İsrail ise hızla bombardımana geçti ve Golan’daki varlığını iki katına çıkaracağını söyledi. Peki şimdi ne olacak? Rusya Esad’ın gidişine neden sessiz kaldı, nasıl bir yol izleyecek? Rusya, SSCB gibi Ortadoğu ve Afrika’ya ideolojik perspektifin getirdiği siyasal tutkalla bakmıyor. Kaba bir pragmatizm olarak özetlenebilecek ilkeleri önceliyor ve çıkarları uyarınca elini güçlendirecek hamlelerde bulunuyor. Rus dış politikasının bu niteliği uyarınca yeni yönetimle özellikle üsler ve askeri alanda işbirliği yapmak çok akıl dışı değil. 'Güney Kore'de temel sorun Yoon'un yönetim anlayışı' Güney Kore'de sıkıyönetim ilanı, gözleri bir an için Orta Doğu'dan Asya'ya çevirdi. Neden sıkıyönetim kararı alındı, bundan sonrası ne olacak, bu bir darbe mi? Tüm bu soruları TED Üniversitesi  Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Kerem Kılıçdaroğlu'na yönelttik. Kılıçdaroğlu'na göre, bu bir darbe değil ama yönetim değişikliği için bir başlangıç olabilir. Yaman çelişki: Fosil yakıtlardan çıkıyoruz de kömüre yatırım yap Türkiye’nin COP29’da duyurduğu strateji, bütünlüklü hedefler açısından önemli. Ancak nükleerin baş tacı edilircesine savunulması, alternatiflere kulak verilmemesi düşündürücü. Fosil yakıtlardan çıkalım derken yeni kömür santrallerine yeşil ışık yakılması, kömürden çıkış için bir tarih verilmemesi ise iklim değişikliğiyle mücadeleye dönük inancı zayıflatıyor, akılları karıştırıyor. İklim değişikliğiyle mücadeleden iklim lobiciliğine COP 29 COP 29 beraberinde ciddi soru işaretleri, lobiciliğe mesken olan yapısı, yoksul ve kırılgan ülkelerin yine sözlerinin ağzına tıkılması ve hayal kırıklığıyla evlerine yollanmalarıyla sona erdi. Belli ki dünya bir yangın yeri ve açıklanan hedeflere karşın, toplantının değişen formatıyla beraber bazı ülkeleri bekleyen karanlık gelecek şirketlerin, lobilerin çıkarlarından daha az önemli. 'Sayın Fidan’ı Kürtlerle ilgili ifadesini açıklamaya davet ediyorum' Dış politika her zamankinden daha önemli bir konu haline gelirken, Türkiye'nin uluslararası alanda attığı adımlar da tartışma konusu oluyor. Türkiye'nin Ortadoğu politikalarını, ABD seçimlerinin bu politikalara etkisini ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın Ortadoğu'ya ilişkin değerlendirmelerini CHP Dış Politikadan Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı Prof. Dr. İlhan Uzgel ile konuştuk. 'Çin askeri olarak ABD ile denk olmadığı için savaştan kaçınacaktır' Trump'ın yeni dönemde Rusya-Çin yakınlaşmasını bozacak bir planı var mıdır? Çin yüksek teknoloji yerine limon sıkacağı üretmeye devam etseydi dünyanın dengeleri nasıl olurdu? Uluslararası dengeler bir üçüncü dünya savaşına yol açar mı? Tüm bu soruları ve Çin ekonomisine ilişkin merak ettiklerimizi Koç Üniversitesi'nden Kalkınma Sosyolojisi uzmanı Doç. Dr. Burak Gürel'e sorduk. 'Türkiye Kürtlerin aynı zamanda Ortadoğu realitesi olduğunu göremiyor' Dünya siyasetinin domino taşlarının, ABD seçimlerinden başlayarak Ortadoğu'ya kadar birbirini nasıl etkilediğini, Türkiye'nin iç ve dış siyasetini bu dengeler içinde nasıl şekillendirmeye çalıştığını, Ortadoğu uzmanı Prof. Dr. Hamit Bozarslan ile konuştuk. 'Ortadoğu’da Kürt meselesinin çözümü Türkiye'siz düşünülemez' Orta Doğu yeni dengelere gebe. Trump'ın denkleme girmesi bölgedeki dengeleri nasıl değiştirecek? Türkiye hem bölgede bir aktör olmaya hem Kürt sorununu içerde ve dışarda konsolide etmeye çalışırken kimlerle hangi koşullarda yan yana gelecek? Tüm bunları İstanbul Bilgi Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Can Cemgil ile konuştuk. 'Erdoğan Kürt Sorununu çözmeye değil stabilize etmeye çalışıyor' Devlet Bahçeli'nin çıkışı ile başlayan yeni sürecin Kürt Sorunu için bir çözüm süreci olup olmayacağını, Erdoğan'ın hangi dinamiklerle davrandığını ve dünyada giderek yaygınlaşan otoriter çatışma yönetiminin özelliklerini Dr. Güneş Daşlı ile konuştuk. Yapay zekanın açıldığı kapı: Nükleerin yeniden keşfi Nükleer enerjinin radyoaktif yeşili insanlığa yeni bir eşikte olduğunu hatırlatıyor. Çernobil ve Fukuşima hala hafızalarda, hala hiçbir firma kaza riski yok diyemiyor, hiç kimse olası bir sızıntının maliyetini ölçmeye yeltenemiyor. İklim hedefleri denerek, temiz enerji işaretlenerek, her şey dünya için, yaşadığımız evimiz için sloganıyla nükleer enerjiye buyur ediliyoruz. Cumhuriyet'in 101. yılı: Demokrasi, laiklik, anayasa, eşit yurttaşlık “İlk Yüzyılı Biterken Cumhuriyet: Demokratikleşme Momentleri, Sıradan İnsanlar ve Siyaset” kitabının editörleri ile Cumhuriyet'in demokratikleşmesinde kadın hareketinin rolü, yeni anayasa tartışmaları, eşit yurttaşlık ve laiklik başlıklarında geçmiş 101 yılı ve gelecek perspektiflerini değerlendirdik.