Kolombiya’da barış sürecinde tarihi ateşkes: ELN Komutanı Carbonell anlatıyor
ABD etkisinin yoğun olduğu Kolombiya’da daimi barış ortamının sağlanması nasıl mümkün olabilir? Paramiliter saldırılar barışın önüne geçebilir mi? ELN’nin barıştan beklentisi nedir? Tüm bu soruları ve daha fazlasını Kolombiya devleti ile kurulan Diyalog Masası’nın ELN Delegesi Komutan Aureliano Carbonell ile konuştuk.
Kolombiya Hükümeti ile Kolombiya Ulusal Kurtuluş Ordusu (ELN)
arasında süren barış müzakereleri tarihi bir aşamada. 3 Ağustos
itibariyle taraflar 6 ay boyunca geçerli olacak çift taraflı
ateşkes ilan edecek. İlhamını
Küba Devrimi’nden alan ELN, tam 59 yıldır Kolombiya’da silahlı
mücadele yürütüyor. Örgüt daha önce ülkenin liberal eski Devlet
Başkanı Juan Manuel Santos ile masaya oturmuş ancak muhafazakar
Ivan Duque’nin iktidara gelmesiyle birlikte müzakereler sona
ermişti.
Ülkede toprak reformu için uzun yıllardır silahlı mücadele
yürüten bir diğer örgüt olan FARC da Santos yönetimi ile masaya
oturmuş ve bir barış anlaşması imzalamıştı. Ancak örgütün silah
bırakmasına rağmen geçtiğimiz süre içerisinde yüzlerce eski gerilla
ve toplumsal lider paramiliter güçlerce öldürüldü. Tüm bu
suikastlar, Duque döneminde hız kazanınca barış anlaşmasının
başarısı da tartışılır hale geldi, kimi FARC önderleri yeniden
silahlı mücadeleye dönme kararı aldı. Bu gruplardan bazıları son
dönemde ELN ile de karşı karşıya geliyor.
Geçtiğimiz yıl kendini ‘sol’, ‘sosyalist’ ya da ‘ilerici’ olarak
adlandıran çeşitli kesimler ve örgütlerce desteklenen Gustavo
Petro’nun Kolombiya’da başkanlık seçimlerini kazanması, büyük bir değişimin habercisi
oldu. Öyle ki diğer çoğu Latin Amerika ülkesinin aksine
Kolombiya’da, uzun yıllardan sonra ilk kez sol tandanslı bir aday
başkanlık koltuğuna oturabildi. Kendisi de eski bir M-19 militanı
olan Petro’nun seçilmesiyle birlikte ELN ile barış görüşmeleri de
ciddi bir olasılık olarak karşımıza çıktı.
Peki ABD etkisinin yoğun olduğu Kolombiya’da daimi barış
ortamının sağlanması nasıl mümkün olabilir? Paramiliter saldırılar
barışın önüne geçebilir mi? ELN’nin barıştan beklentisi nedir? Tüm
bu soruları ve daha fazlasını Kolombiya devleti ile kurulan Diyalog
Masası’nın ELN Delegesi Komutan Aureliano Carbonell ile
konuştuk.
ELN Delegesi Komutan Aureliano Carbonell
‘ATEŞKES PARAMİLETERLER İÇİN GEÇERLİ DEĞİL’
Kısa bir süre önce ELN olarak Barış Müzakere Masası
kararları uyarınca askeri eylemlerin durdurulacağını ilan ettiniz.
Bu tarihi bir karar. Öte yandan kararınızı ilan etmeden henüz bir
hafta önce ELN’ye karşı yapılan bir askeri operasyonda 6 kişi
öldürüldü. Sizce bu ülkedeki sağ kanat güç odaklarının barış
sürecini engelleme girişimi mi? Bu ve benzeri operasyonlar, mevcut
barış sürecini baltalayabilir mi?
Bahsettiğiniz olay, hem gerillanın hem de devlet askeri
güçlerinin ilan ettiği saldırı eylemlerini durdurma kararından
birkaç gün önce gerçekleşti. Arauca’da eski FARC güçlerinin
kılığına girmiş bir paramiliter gruba karşı operasyon düzenleyen
birimlerin saldırısına uğradık. Antonio Medina liderliğindeki bu
paramiler grup, Ivan Losada liderliğindeki ‘Merkezi Karargah’
(Estado Mayor Central) isimli [FARC] muhaliflerince
destekleniyor.(1)
Ordu ile bu grup arasında bir süredir ‘bir arada yaşama’ ve
‘koruyup kollanma’ durumu var. ABD ve Kolombiya devletinin askeri
güçleri, bu grubu ELN’ye karşı bir ‘mızrak ucu’ olarak kullanmak
üzere yerleştirmeye ve hayatta tutmaya özel bir ilgi gösteriyorlar.
Bir yıl öncesine kadar Venezuela’daki sınır bölgesi Apure’de varlık
ve kontrol gücüne sahipti.
Bir yıl önce Kolombiya Başkanlık Seçimleri’nde Gustavo Petro’nun
seçilmesiyle birlikte hükümet değişimi yaşanmış olmasına karşın,
temel devlet güçlerinin hâlâ eski rejimin elinde olduğu görülüyor:
Pek çok kurumda bunu gözlemleyebiliyoruz, bunlardan bir tanesi de
ordu.
Ağustos’un 3’ü itibariyle ELN ile ordu güçleri arasında çift
taraflı, ulusal ve geçici ateşkes yürürlüğe giriyor. Bu ateşkes,
Birleşmiş Milletler (BM), Kilise ve her iki taraftan delegelerin
yer aldığı Gözlem ve Teyit Mekanizması’nın (MMV) temelini
oluşturduğu 12 protokolle yönetilecek. Bu ateşkes, bizim
açımızdan paramiliter grupları kapsamıyor.
‘BARIŞ SÜRECİNİN KALBİ TOPLUMUN KATILIMIDIR’
Sizin bu barış sürecinden beklentiniz
nedir?
Yeni ülke gerçeklerini ve bu doğrultuda bir barış bağlamını
mümkün kılan dönüşümler. Niyetimiz şiddeti siyasetten dışlamak,
toplumsal çelişkilerle mücadele etmenin başka bir yolu üzerinde
anlaşmak. Her zaman olan şeyi değiştirmek; Toprağın, gücün ve
sermayenin büyük bir kısmını elinde bulunduranların, kendi
çıkarlarını devleti ve askeri kuvvetleri kullanarak şiddet ile
empoze ettikleri tarihimizi değiştirmek. Halka karşı, halkın
taleplerine karşı, eşitsiz, adaletsiz, yozlaşmış ve aynı zamanda
ABD’nin güdümüne girmiş bu düzeni değiştirmek isteyen herkese karşı
uygulanan şiddet yolunu değiştirmek.
Bu barış sürecinin kalbi, toplumun katılımıdır -ki bu, 2023’ün
Mart ayında Meksika’da yapılan ikinci müzakere sürecinde ortaya
çıkan yol haritasındaki 6 maddenin 3’üne dahil edilmiştir. Barış
anlaşmasının temelini oluşturacak dönüşüm takvimini önerecek olan
toplumdur.
Beklentimiz; silahlı, toplumsal, siyasi ve ekonomik çatışmayı
yaratan nedenlerin değişmesi ve Kolombiya’da şiddet olmaksızın
siyaset yapıp, siyaseti geliştirmenin gerçek bir olasılık
olmasıdır.
‘ESKİ REJİM GÜCÜNÜ KORUYOR’
Barışın toplumsallaşmasından bahsettiniz. Kolombiya
toplumunun ciddi bir bölümünün barışı arzuladığı bir gerçek. İlk
soruya verdiğiniz yanıtta da kabaca bahsetmiştiniz fakat sizce
barışın karşısındaki güçler kimlerden oluşuyor? Bu güçlerin savaşı
arzulamadaki motivasyonları sizce neler?
Eski rejimin temsilcileri, Gustavo Petro’nun liderliğindeki
Tarihsel Pakt’ın 2022 seçimlerindeki zaferiyle birlikte
tarihlerinde ilk kez başkanlık koltuğunu kaybetseler de devlet gücü
olarak varlıklarını sürdürüyorlar.
Büyük toprak sahipleri, büyük sermayedarlar, ulusötesi
şirketler, uyuşturucu tacirleri ve paramiliter güçler…
Bahsettiğimiz bu güçler, sağın çeşitli siyasi kanatlarında ve
ülkenin çeşitli kurumlarında kendilerine yer buluyorlar. Örneğin
yasama ve yargı organları, denetim aygıtları ve elbette büyük kitle
iletişim araçları…
Bu güçler geçmiş yıllarda ve günümüzde, herhangi bir değişim
girişimine karşı -çıkarlarını ve güçlerini ne ölçüde etkilerse
etkilesin- şiddetle müdahale eden yetkin güçlerdir. Bugün mevcut
hükümetin utangaç reformlarının ve çeşitli önlemlerinin Kongre’de,
yargı sisteminde ve medyada karşılaştığı engebeler bunun bir
örneğidir.
Rahip Camilo Torres, bundan 60
yıl önce ister barışçıl yolla ister şiddet yoluyla, oligarşinin
iktidarı nasıl devredeceğini belirlemesi gerektiğini söyledi. Bu,
bugün hâlâ geçerliliğini koruyor ve ne yazık ki yönetici sınıfların
büyük bir kısmı hâlâ şiddete ve savaşa sarılıyor gibi duruyor.
Bugün olumlu olan şey, toplumun son dönemde kendini ifade etmesi
ve kendini gösterebilmesi. Kolombiya’da 2021 yılında yaşanan
toplumsal ayaklanma, halkın pasif kalmaya istekli olmadığını; tam
tersine, dönüşüm ve farklı bir ülke için mücadele edeceğini gözler
önüne seriyor.
‘BARIŞIN TOPLUMSALLAŞMASI, SÜRECİN GARANTİSİ’
Kolombiya tarihi için barış süreçleri bir ilk değil
elbette. FARC ile Kolombiya devleti arasında yapılan ve sonucu
paramiliter saldırıların sürmesi nedeniyle pek de istendiği gibi
olmayan barış süreci düşünüldüğünde sizleri neler bekliyor
olabilir?
Santos(2) hükümeti ve mevcut hükümet ile
varılan yol haritasının odağı, biçimi ve metodolojisi, FARC ile
geliştirilen süreçle farklılıklar içeriyor. Örneğin ‘her şeyde
anlaşmaya varana kadar hiçbir şeyde anlaşmaya varılmadı’ kriteriyle
hareket etmiyoruz. Bulunduğumuz Diyalog Masası’nda görüldü ki
imzalanan anlaşmalar hayata geçirilmekte. Böylece bu süreçte neyin
işlediğini veya ne gibi sorunlarla karşılaşabileceğimizi
görebiliyoruz.
Ayrıca bahsettiğimiz gibi toplumu da barış sürecinin içerisine
katma konusunda anlaşmaya vardık. Bu, barış sürecinin temel dönüşüm
gündemini ve ülkeyi farklı yola sokacak bir ulusal anlaşmanın
temellerini belirleyen gündem olacaktır.
‘ELN, FRAKSİYONLARA AYRILMIŞ SANILIYOR’
Son olarak biraz da örgüt içerisinden bahsetmek
gerekirse eğer, barış süreci müzakerelerine dair ELN içerisinde
görüş ayrılıkları var mı? Hükümetle diyaloğun nasıl yürütülmesi
gerektiğine dair farklı sesler işitiyor musunuz?
Tartışmalar ve görüşmeler var. Ama aynı zamanda hepimizin uyduğu
kararlar alan bazı demokratik alanlar var. Barış sürecine ilişkin
kararlar örgütün kongreleri ve Ulusal
Direktörlüğün(3) genişletilmiş genel kurulları
tarafından alınmıştır.
2017'de Santos hükümetiyle 101 günlük ateşkes imzalandığında
örgüt bir bütün olarak buna uydu. Bu birleşik bir davranış
örneğidir.
Kolombiya hükümeti ile diyaloğun Kasım 2022 itibariyle yeniden
başlaması için, Ulusal Direktörlüğü oluşturan komutanların yanı
sıra ulusal birliklerden ve tüm savaş cephesi direktörlüklerinden
delegelerinin katıldığı en az iki büyük demokratik toplantı
düzenledik. Ulusal Direktörlük ve aynı şekilde Merkezi Komutanlık,
örgütün kongreleri tarafından seçilir.
Kolombiya'da ELN'yi ‘parçalara bölünmekle’, ‘fraksiyonlara
ayrılmakla’ veya ‘komuta hattına sahip olmamakla’ suçlayarak
meşruiyetini ortadan kaldırmaya çalışan bir iletişim dinamiği var.
Gerçekler birliğimizi gösterecek. Gerçekler toplumsal katılım
dinamiklerinde ve iki taraflı, ulusal çapta, geçici ateşkesimizde
ulusal bir güç olarak ortak tavrımızı gösterecek.
NOTLAR:
(1) Burada orijinali İspanyolca
‘disidencias’ olan kelimeyle, FARC’ın yeniden silahlı mücadeleye
dönen ekipleri kast ediliyor.
(2) Kolombiya’nın FARC ile barış görüşmelerini
yöneten eski devlet başkanı Juan Manuel Santos.
(3) Ulusal Direktörlük (Dirección
Nacional - DINAL), ELN’nin çeşitli bölüklerinin/cephelerin
temsilcilerinden oluşuyor. Başta her cepheden 3 temsilci bulunurken
bu sayı daha sonra 9’a kadar çıkartılmıştır. Şimdi ise barış süreci
esnasında daha da geniş bir katılım söz konusu.