Turgut Uyar, bestelenemez şairlerden. Onun için şiirinden
yapılan az beste var. İlk akla gelenlerden biri, Sezen Aksu’nun
seslendirdiği ‘Denge’. Sanatçı, 1998 yılında ‘Adı Bende Saklı’
başlıklı albümüne aldığı şiiri, Aykut Gürel’le birlikte bestelemiş:
“Sizin alınız al, inandım / Sizin morunuz mor, inandım” dizeleriyle
başlıyor, “Benim dengemi bozmayınız” diye bitiyor. Şiirin tam adı
şöyle: ‘Tel Cambazının Tel Üstündeki Durumunu Anlatan Şiirdir’.
Denge önemli. Bozulunca neler olduğunu görüyoruz. Doğanın dengesini
bozdular, sonuçlarını hep birlikte yaşıyoruz. Sistemin dengesi
bozuldu, yukarıdakiler saçmalamaya başladı. Halkın dengesi
bozulursa, onların vay haline!
Şiirlerinden yapılmış besteler arasında (bence) en güzeli, Hüsnü
Arkan’ın söylediği Fikri Kutlay şarkısı ‘Yokuş Yol’a’. Şairin
etkili şiirlerinden: “Dikenleri kopardığın yerleri bir bahar filân
sanırsan / Kürdistan’da ve Muş - Tatvan yolunda bir yer kanar”
Bugün bile konuşmaktan çekindiğimiz kimi mevzuları şiirine taşımış,
söyleyeceğini doğrudan söylemiş. Şüphesiz arada kimi kelime
oyunlarına sığınmış ama şairi büyük yapan tam da bu: Şiiri zaman
zaman anlaşılmaz bile olsa etkili. Aziz Nesin, bir yazısında Turgut
Uyar şiirini bir noktadan sonra anlamadığını söylemiş, onunla (ve
ikinci yenicilerle) inceden dalgasını geçmişti.
Ekseriyetle ‘Göğe Bakma Durağı’ ile bilinir. Adını
söylediğinizde karşı tarafın aklına gelecek ilk şey bu çünkü
yaygın. Okuyanların çoğu diğer şiirlerine pek bakmaz. Oysa
memleketteki en güzel kitap adlarından biri onundur: ‘Dünyanın En
Güzel Arabistanı’. ‘Arz-ı Hal’le başladığı yolculuğunu diğer
kitaplarla sürdürmüş, nihayetinde hepsini ‘Büyük Saat’te
birleştirmiş -ki bu kitabın adını ayrıca kıskanırım. Sizi bilmem,
benim kutsal kitaplarımdan. ‘Göğe Bakma Durağı’ndan söz etmişken,
Fazıl Say bestesini ıskalamayayım. Şarkıyı, 2015 yılında yayımlanan
‘Yeni Şarkılar’ başlıklı albümde Serenad Bağcan seslendiriyor.
Yapılmış en güzel bestelerden. Yanına, İrem Candar şarkısı ‘Göğe
Bakalım’ı iliştireyim. Güz Kumpanyası’nca seslendirilen aynı adlı
bir başka şair var ama göndermesi dışında şairle alakası yok.
Leman Sam, ‘Nereye Kadar’ başlıklı albümünde, Erol Mutlu’nun
bestesi ‘Mavi Tango’yu seslendirmişti: “Oy farfara farfara”lı
nakaratıyla insanı yakalayan şarkılardan. Turgut Uyar’ın ‘Elli İki
Hane’ başlıklı şiirinden adapte. Onur Akın’ın ‘Mor Bir Hüzün’
albümünde yer alan ‘Cahil Beşir’, bir başka Turgut Uyar bestesi.
Bir de adını bir şiirinden alan şahane bir topluluğumuz var: Büyük
Ev Ablukada!
Yıllar önce, yine bir 22 Ağustos günü BirGün Pazar için bir yazı
yazmış, Turgut Uyar’la tanışma maceramı anlatmıştım. Bizi
buluşturan, enteresandır, Ferhan Şensoy’du. 1989 yılının 4 Haziran
günü, Ankara’da ‘Ferhangi Şeyler’i izlemiş, çıkarken bir şarkıyı
aklımda tutmuştum: “Ben ne güzel işerim sabah güneşe karşı”
dizesiyle başlayan bir şarkıydı bu ve içinde Turgut lafı geçiyordu.
“Belki Turgut çok kızar, sözleri yuvarladım” dizesini dönemin
cumhurbaşkanı Turgut Özal’a yormuş, çok eğlenmiştim. Sonrasında,
oyunun kasetini aldığımda Turgut Uyar adını duydum, kenara ayırdım.
Bir gün Sakarya Caddesi’ndeki Bilgi Yayınevi’ne ait kitapçıda
incecik ‘Divan’ı görünce aldım ve çok sevdim. Hâlâ en sevdiğim,
yolculuklarda yanımdan ayırmadığım kitaplardan. Nereye gitsem
götürürüm, ezberlediğim sayfaları arasında kaybolurum.
Ferhan Şensoy’un “sözleri yuvarladım” dediği şiir, ‘Divan’ın
içinde. ‘Su Yorumcularına’ başlığını taşıyan iki şiirden birincisi
ve beni güldüren dizeyle başlıyor. Şensoy, şiirin son dizelerini
bizzat yazmış: “Ağustos yirmi iki, dediler ‘ustan ölmüş’ / Çok
gülünçsün Azrail, Turgut Uyar ölür mü?”
Turgut Uyar, şiirlerinde yaşıyor. Varsın bestelenemesin, ‘Büyük
Saat’ yeter. Şiir üzerine yazılarından söz etmiyorum bile. Her biri
diğerinden değerli. Bugün, Aşiyan’da, şair arkadaşlarının az
ötesinde sessiz sedasız yatıyor ama damgası, kuşaklar boyu
silinmeyecek.
Saklı şairlerden değil. Hemen her şeyi göz önünde. ‘Bir
Şiirden’den ‘Sonsuz ve Öbürü’ne uzanan yazılarını toplayan kitaplar
-ki Yapı Kredi Yayınları, 2009 yılında bunları ‘Korkulu Ustalık’
adlı kitapta topladı- ve onun hakkında yazılanlar, ulaşılabilir
durumda. Dahası, onlara ulaştığınızda, hayatına dair hemen her şeyi
öğrenebiliyorsunuz. Bütün şiirlerini toplayan ‘Büyük Saat’ bir
yana, Orhan Koçak’ın ‘Bahisleri Yükseltmek / Turgut Uyar Şiirinde
Kendini Yaratma Deneyimi’ (Metis Yayınları, 2011) adlı kitabı ve bu
kitap çevresinde dönen, Bir+Bir dergisinde yayımlanan söyleşiler,
Uyar hakkında bilmediklerimizi gözler önüne seriyor. 2014 yılında
İletişim Yayınları tarafından basılan ve Derviş Aydın Akkoç
tarafından hazırlanan ‘Turgut Uyar’ın Çocuklarıyız’, şairin dört
çocuğuyla yapılmış söyleşileri bir araya getiren bir başka
enteresan kitap. Hepsi birbirini tamamlıyor.
Yıllar önce yazdığım yazıyı şu soruyla noktalamıştım: 22
Ağustos, Celal Bayar’ın da ölüm günü. Turgut Uyar her yerde
şiirleriyle anılırken onun adını hatırlayan olacak mı? Yargılandığı
Yassıada’yı “yaslı ada” olarak nitelendiren bile, adanın tam
ortasına altın yaldızlı otel dikilmesine müsaade ederken onu anmayı
unutacak. Bu noktada, bir BaBa ZuLa şarkısının adını anayım, yazıyı
noktalayayım: ‘Âşıkların Sözü Kalır’.