BU ZAMLARLA ENFLASYON
NASIL DÜŞÜŞE GEÇEBİLİR?

Elektrik, akaryakıt gibi ertelenen zamların yapılması, emekli maaşlarında artış, taban fiyatlarının belirlenmesiyle birlikte bu artışların gıda ürünlerine yansımasıyla raflardaki etiketler bir kez daha değişmeye başlayacak. Peki hal böyleyken ekonomi yönetiminin iddia ettiği gibi enflasyon nasıl düşecek? Bu soruyu benzer bir şekilde Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu (TESK) Genel Başkanı Bendevi Palandöken de soruyor ve cevabını da çok net veriyor: “Mevsimin yaz olması, ama zamların peş peşe gelmesiyle hem tarla bitkilerinin hem de sebze-meyve gibi diğer ürünlerin fiyatlarının düşmesini beklemek mümkün değil. Çünkü akaryakıta gelen zam var. Elektriğe gelen zam bildiğiniz üzere yüzde 38. Doğalgaz zamlarını ilave edince hizmet sektöründe fiyatların geri gelmesi mümkün değil”. Palandöken’e göre, enflasyonun düşmesi için piyasalara bir güven verilmesi yani zam yapılmaması lazım. Üretimin artması ve temel girdi maliyetlerinde düşüş sağlanması gerektiğini belirten Palandöken, “Tedbir olarak düşünülen, ekonominin düzelmesi için çabalar sıkıntı doğuruyor. Zamları durdurun artık” uyarısında bulunuyor.

VATANDAŞIN KREDİ KARTI BORCU
YÜZDE 27.1 ARTTI, 1.5 TRİLYON TL OLDU

Haziran sonu itibarıyla ihtiyaç kredisinde bileşik ortalama faiz oranı yüzde 74.6, ticari kredide ise yüzde 61.1’e yükselirken, TL krediler ikinci çeyrekte hız kesti. Aynı dönemde, ortalama faiz oranları yüzde 8.5-yüzde 9 dolayında seyreden döviz kredilerinde çok hızlı artış yaşandı. 2024 yılının ilk yarısında bankaların toplam kredi hacmi 2 trilyon 173 milyar TL artış ve yüzde 18.6 büyümeyle 13 trilyon 803 milyar TL'ye ulaştı. Düşük faiz politikasının izlendiği 2023’ün ilk altı ayında toplam kredilerde yüzde 32 oranında büyüme gözlemlenmişti. Altı aylık kredi büyümesinin 525 milyar 895 milyon liralık tutarı tüketici kredileri ve kredi kartlarında olurken, ticari kredi hacmi de 1 trilyon 647 miyar TL arttı. Böylece bankacılık sektörünün tüketici kredileri ve bireysel kredi kartları hacmi yılın ilk altı ayında yüzde 19.7 büyümeyle 3 trilyon 195 milyar TL'ye, toplam ticari kredi hacmi ise yüzde 18.4 artışla 10 trilyon 609 milyar TL'ye ulaştı. TL kredilerde ilk çeyrekte artış yüzde 8.8 olurken, ikinci çeyrekte hız keserek yüzde 3.9’a geriledi. Aylık artış nisanda yüzde 0.2, mayısta yüzde 1.9, haziranda yüzde 1.7 oldu. 2024'ün ilk yarısında vatandaşın bankalara olan borçları büyük ölçüde kredi kartları kaynaklı gerçekleşti. Yıl başında 1 trilyon 155 milyar TL olan bireysel kredi kartları hacmi haziran sonu itibarıyla 313 milyar 260 milyon TL'lik artış gösterdi. Böylece vatandaşın kredi kartı borcu yüzde 27.1 artışla 1 trilyon 468 milyar TL'ye çıktı.

BORÇLANMA MALİYETLERİ DÜŞÜYOR

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, umut vermeye devam ediyor. Bu kez hakkını verelim, bu açıklamasının bir karşılığı var. Dezenflasyon süreciyle birlikte borçlanma maliyetlerindeki gerileme dikkat çekiyor. Bakan Şimşek, sosyal medya hesabındaki paylaşımında, "Borçlanma faiz oranlarımız düşüyor. Programımız sayesinde ülkemize yatırımcı ilgisi artmaya ve CDS risk primimiz gerilemeye devam ediyor. Azalan risk primi ve gerileyen enflasyon beklentileriyle hazine tahvil faizleri düşüyor. 2 yıl vadeli TL cinsi gösterge tahvilin faizi marta göre yaklaşık 1,000 baz puan geriledi. 5 ve 10 yıl vadeli dolar cinsi tahvillerin faizi ise nisandan bu yana yaklaşık 50 baz puan düştü. Dezenflasyon sürecinde daha da iyileşecek makro göstergelerimizle birlikte borçlanma maliyetlerimiz düşüşünü sürdürecek ve kamu maliyesindeki olumlu görünüm güçlenecektir". Hepsi iyi güzel, ancak borçlanma maliyetlerinin düşmesinin vatandaşa yansımasını beklemek için daha çok zaman var. CDS primlerinin düşmesi halkın acı ilacı içmeye devam etmesi sayesinde oluyor. 

KAMU ŞİRKETLERİNDE
BORÇ SİLME DÖNEMİ

Hatırlarsanız, 2023 seçimleri öncesinde BOTAŞ’in Rusya’ya olan borçları çok konuşulmuştu. BOTAŞ’ın Rusya’dan yaptığı doğalgaz ithalatı nedeniyle borçlandığı ve bu borcun ödemesinin de 2022’de ertelendiğine dair bilgiler kamuoyuna yansımıştı. Hatta şirketin bir bölümünün Rus şirketlerine satılacağına yönelik iddialar vardı. Şimdilik olmadı. Ancak sıkıntının büyük olduğu belli. AK Parti kamu tasarruf tedbirlerinin uygulanmasına dönük düzenlemelerinde yer aldığı ‘Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’ teklifini Meclis Başkanlığına sundu. Kanunun bazı maddeleri BOTAŞ ile ilgili... Gerekçede BOTAŞ’ın sübvansiyonlu gaz satması nedeniyle nakit yönetiminde zorlandığı belirtiliyor. Bu teklifle, Hazine ve Maliye Bakanı, borç (ikraz) olarak verilecek özel tertip iç borçlanma senedi çıkarmaya yetkili kılındı. Kanun teklifindeki maddeyle, faiz ve cezalar dahil BOTAŞ'ın borçlarının, bütçeyile ilişkilendirilmeksizin Hazine’nin verdiği görevler nedeniyle oluşmuş olanlardan düşülmesi, bu işlemi Ticaret Bakanlığı'nın yapması; hesaplamanın ise Hazine ve Maliye Bakanlığınca yapılması hükmü yer aldı.