OVP'YE GÖRE HERHALDE İHRACATLA BÜYÜYECEĞİZ, AMA İTHALAT OLMADAN ÜRETİM OLMUYOR Kİ!

OVP'de cari açık 2024 yılı için yüzde 3.1'den yüzde 1.7'e çekilirken, 2025 yılı için yüzde 2.6'dan yüzde 2'ye düşürüldü. Sonraki yıl yüzde 1.6'ya düşürülen cari açık tahmini 2027 yılı için de yüzde 1.3 olarak belirlendi. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, OVP'yı rakamlarla sundu, bu sunumdan özetleyerek gidelim... 2003-2022 yılları arasında cari işlemler açığının GSYİH'ye oranı ortalama olarak yüzde -3.7 seviyesinde. 2023 Mayıs ayı itibarıyla cari işlemler açığının milli gelire oranla yüzde -6.9 seviyesine kadar yükseldiği dikkat çekiyordu. Bu, 2023 yılının ilk yarısında yaşanan dış ticaret dengesizliklerinin ve küresel ekonomik koşulların etkilerini yansıtıyor. 2023 Aralık ayı itibarıyla, cari işlemler açığının milli gelire oranının yüzde -4 seviyesine gerilediği görülüyor. Bu düşüş, yılın ikinci yarısında alınan önlemler ve gerçekleştirilen ekonomik reformların etkisiyle dış ticaret dengesinde sağlanan iyileşmeleri gösteriyor. Burada bir araya girelim, daha açık söylemek gerekirse ekonomideki soğuma sebebiyle ithalat geriliyor, ihracat artıyor. Ancak, aynı zamanda üretim araçları ve ara malları ithalatı da geriliyor. Son olarak, 2024 Haziran ayı itibarıyla cari işlemler açığı daha da gerileyerek milli gelirin yüzde 2.2'sine düştü. Böylelikle, Türkiye ekonomisinin dış finansman ihtiyacı azaldı ve dış ticaret dengesinde sağlanan iyileşme devam ediyor. Tabii neresinden ve nasıl baktığınıza göre değişir! Kafa karıştıran mesele şu, dış ticaret dengesi reel sektördeki üretim daralmasından kaynaklanacak, buna karşın büyüyeceğiz. Hadi diyelim ki müthiş bir ihracat artışıyla bu büyüme sağlanacak. Ancak, bu da mümkün değil, zira Türkiye'nin ihracatının artması için hammadde ve ara malları ithalatının da artması şart, yoksa olmaz. Bu Türkiye ekonomisinin yapısal sorunu.

SİYASİ İKTİDARIN EN BÜYÜK KORKUSU İŞSİZLİK OLUNCA...

AK Parti hükûmetlerinin en çok önem verdiği konu işsizlik... İşsizliğin artmasını siyasi bir başarısızlık ve iktidarı riske sokacak en büyük sorun olarak görüyorlar. Büyümeden taviz vermeme saplantıları da bu sebeple... Sonuçta işler çok daha fazla sarpa sarpıyor, o ayrı! OVP'de de bu saplantı bariz şekilde ortada. Programdaki öngörülere göre işsizlik oranı 2025 yılında yüzde 9.6'ya, sonraki yılda yüzde 9.2 ve 2027 yılı için de yüzde 8.8'e indirildi. Yılmaz işsizliğe ilişkin olarak, "Son bir yılda istihdam güçlü artışını sürdürürken, işsizlik oranları önemli düzeyde gerilemiştir. 2023'ün ikinci çeyreğinde 31 milyon 556 bin kişi olan istihdam, 2024 yılının ikinci çeyreğinde 32 milyon 661 bin kişiye ulaşmıştır. Son bir yılda 1 milyon 105 bin ilave istihdam imkânı oluşmuştur. Bu artış, ekonominin farklı sektörlerinde istihdam olanaklarının arttığını ve işgücüne katılımın desteklendiğini göstermektedir. Diğer yandan, işsizlik oranlarına baktığımızda, 2023 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 9.7 olan işsizlik oranı, bu yılın ikinci çeyreğinde yüzde 8.8'e gerilemiştir. İşsizlik oranındaki bu düşüş, istihdam artışının ve ekonominin genel olarak güçlenmesinin bir sonucudur. İstihdamdaki artış ve işsizlikteki düşüş, uygulanan ekonomi politikalarının etkinliğini ortaya koymaktadır. İstihdamın artırılması ve işsizliğin azaltılması yönündeki bu olumlu eğilimlerin, yeni OVP döneminde de devam etmesini hedefliyoruz" diyor. Görmezden geldiği ise enflasyonla mücadelenin olmazsa olmaz sonuçlarından birinin işsizlik oranının artması olduğu... Enflasyon öngörülen oranlarda düşecekse, büyüme öngörülerin neredeyse yarısı kadar olmalı, hal böyleyken işsizliğin artmaması ise imkânsız.  

FITCH'TEN BİR NOT ARTIRIMI DAHA BUNUN YANI SIRA BİR DE UYARI VAR

Uluslararası derecelendirme kuruluşu Fitch Ratings sayesinde, OVP'nin hayal kırıklığını bir nebze daha hafif atlattı piyasalar. Fitch, Türkiye'nin uzun vadeli yabancı para cinsinden kredi notunu 'B+'dan 'BB'ye yükseltti. Kredi notunun artmasının ardından görünüm 'pozitif'ten 'durağan'a revize edildi. Fitch değerlendirmesinde, pozitif reel faiz oranlarının, düşük cari hesap açıkları ve döviz korumalı mevduatlardaki düzenli ve kademeli düşüş, muhtemelen dış tamponlardaki iyileşmenin kalıcılığını destekleyeceğini belirtti. Değerlendirmeye göre, döviz rezervleri 2024 sonu itibarıyla 158 milyar dolara, 2025 sonu itibarıyla 165 milyar dolara çıkacak. Fitch, sıkı para politikası duruşunun sürdürülmesinin, öngörülen mali konsolidasyon ve ihtiyatlı asgari ücret ayarlamalarıyla birlikte, enflasyonda önemli bir düşüşü destekleyeceğine ve iyileştirilmiş dış likidite tamponlarının, düşük cari açıkların ve azalan dolarizasyonun sürdürülmesine yardımcı olacağına dair daha fazla güven duyduğunu da ifade ediyor. Büyük olasılıkla bu yorum, TÜİK enflasyonu ve diğer resmi rakamlar dikkate alınarak yapılıyor, yoksa bu kadar iyimserlik olamaz! Zira 2025'teki görece gevşeme de dikkate alınarak yapılmış bu saptama... Değerlendirmenin sonunda önemli bir not var ama: "Hâlâ yüksek öngörülen enflasyon seviyesi göz önüne alındığında, para politikasının erken gevşetilmesi veya temel durumumuz olmayan mevcut politika yönünün terk edilmesi, enflasyonist baskıları ve dolayısıyla makro-finansal istikrarı ve ödemeler dengesi risklerini yeniden canlandırabilir."

DÜNYA GIDA FİYATLARINDA DÜŞÜŞ SÜRÜYOR, BİZE YUTKUNMAK DÜŞÜYOR!

Türkiye'nin gıda enflasyonuyla küresel gıda fiyatları arasındaki makas iyice açılıyor. Küresel gıda fiyatları yıllık bazda yüzde 1.1 düşerken, Türkiye'de gıda enflasyonu bir nebze yavaşlasa da yüzde 44.4 seviyesinde. Tabii TÜİK verilerine göre, zira gıda enflasyonunun bunun çok üzerinde olduğunu markete giden herkes biliyor. Oysaki, dünyada durum tam tersine... Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), 'küresel gıda fiyat endeksi', bitkisel yağ ve süt ürünlerine yönelik talep artışına rağmen şeker, et ve tahıl ürünlerine yönelik düşen talep nedeniyle ağustosta sınırlı bir düşüş kaydetti. Buna göre endeks, ağustosta önceki ayın revize edilmiş seviyesine göre 0.3 puan azalarak 120.7 puan değerine geriledi. Küresel gıda fiyatları yıllık bazda yüzde 1.1 düşerken, endeksin ağustosta sınırlı düşüş kaydetmesinde şeker, et ve tahıl ürünlerine yönelik düşen talebin, bitkisel yağ ve süt ürünlerine yönelik talep artışına ağır basması etkili oldu. 'Tahıl fiyat endeksi', başta ABD ve Arjantin olmak üzere ana ihracatçı ülkelerdeki iyi hasat beklentileriyle ağustosta önceki aya göre yüzde 0.5 düştü. 'Bitkisel yağ fiyat endeksi' ise soya ve ayçiçeği yağlarındaki düşüşüne rağmen palmiye yağındaki artış nedeniyle yükseldi ve ağustosta önceki aya kıyasla yüzde 0.8 arttı. 'Şeker fiyat endeksi', Hindistan ve Tayland’daki yüksek üretim ve uluslararası petrol fiyatlarındaki düşüş sayesinde yüzde 4.7 geriledi. Aynı dönemde 'süt ürünleri fiyat endeksi', süt tozu, peynir fiyatlarındaki ve tereyağı talebindeki artışlarla ağustosta yüzde 2.2 artış gösterdi. 'Et fiyat endeksi' ise kümes hayvanları, büyükbaş ve küçükbaş ve domuz fiyatlarında yaşanan düşüşle birlikte yüzde 0.7 düştü.